In:Germanic Interrelations: Studies in memory of Hans Frede Nielsen
Edited by Stephen Laker, Carla Falluomini, Steffen Krogh, Robert Nedoma and Michael Schulte
[NOWELE Supplement Series 34] 2025
► pp. 173–201
Get fulltext
Relativsätze im Saterfriesischen
Available under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives (CC BY-NC-ND) 4.0 license.
For any use beyond this license, please contact the publisher at rights@benjamins.nl.
Article language: German
Published online: 6 May 2025
https://doi.org/10.1075/nss.34.11lak
https://doi.org/10.1075/nss.34.11lak
Abstract
The article surveys relative clauses in Saterland Frisian based on a corpus of written and spoken
language. Although the spoken language tends towards short coordinated sentences rather than complex subordinate structures,
relative clauses are also found with some frequency. Some relative pronouns are common (especially when they function as a
subject and direct object), while other structures are rare and restricted for the most part to written texts in the corpus
(possessives, direct object, and dative-type uses). Relative clauses with prepositions and free relatives are formed in
different ways and evidence diachronic change over the last two centuries of the language’s recorded history. Other
characteristics of Saterland Frisian relative clauses include the use of deer ‘there’ following subject
relative pronouns and the use of resumptive pronouns and adverbs after relative clauses.
Article outline
- 1.Einleitung
- 2.Das Einleitungselement der Relativsätze
- 2.1Kongruenz
- 3.Subjekt
- 4.Direktes Objekt
- 5.Indirektes Objekt und Dativkonstruktionen
- 5.1Indirektes Objekt
- 5.2Dativkonstruktionen
- 6.Possessivkonstruktionen
- 6.1Possessiva mit Possessivpronomina
- 6.2Possessiva mit fon
- 7.Relativsätze mit Präpositionen
- 7.1Mit wier oder deer eingeleitete Relativsätze
- 7.2Mit Präpositionen eingeleitete Relativsätze
- 8.Relativadverbien
- 9.Freie Relativsätze
- 10.Schluss
Danksagung Hinweise Abkürzungen Quellenverzeichnis Literatur Appendix
References (53)
FK = Kästner, E. 2013. Die
fljoogende Klassenruum. Übersetzt von G. Grosser. Neckarsteinach: Edition Tintenfaß.
FS = Fort, M. C. F. 1988. Die
ferläddene Súun: der bisher älteste saterfriesische Text. Jahrbuch für das
Oldenburger
Münsterland 20. 25–33.
GA = Grosser, M. 2000–2019. Gretchen
Grossers Erzählungen im General Anzeiger. Zeitungsstücke bis 2012
sind online einsehbar: [URL]
LP = de Saint-Exupéry, A. 2010. Die
litje Prins. Übersetzt von G. Grosser, 2 Aufl. Neckersteinach: Tintenfaß.
LS = Janssen, H. (Hrsg.). 1953–1965. Lesebouk
foar Seelterlound. Online einsehbar: [URL]
M3 = Minssen, J. F. 1970
(1846). Mitteilungen aus dem
Saterlande, Band 3. Hrsg.
von P. Kramer. Ljouwert: Fryske Akademy.
MT = Deddens, Th. 1977–1981. Theodor
Deddens Dööntjen ut Seelterlound in der Münsterlandischen
Tageszeitung.
NTP = 2000. Dät Näie Tästamänt un
do Psoolme in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, Fräislound, Butjoarlound, Aastfräislound un do
Groninger Umelounde / Das Neue Testament und die Psalmen in der osterlauwersfriesischen Ursprache des Saterlandes,
Frieslands, Butjadingens, Ostfrieslands und der Groninger Ommelanden. Übersetzt
von M. C. F. Fort. Oldenburg: Carl von Ossietzky Universität Oldenburg.
OH = Kramer, P. & H. Janssen (Hrsg.). 1964. Dät
Ooldenhuus. Dööntjen, Gerimsele, Räätsele, Spräkwoude un Wät tou laachjen ap
Seeltersk. Westrhauderfehn: Siebe Ostendorp.
Anthony, L. 2022. AntConc
(Version 4.1.4) [Computersoftware]. Tokyo, Japan: Waseda University. [URL]
Arfsten, A., A. Paulsen-Schwarz & L. Terhart. 2019. Friesische
Gebrauchsgrammatik Fering. Vorläufige Version, Stand
31.12.2019. Bredstedt. Nordfriisk Instituut.
. 2020. Friesische
Gebrauchsgrammatik Mooringer Fraasch. Vorläufige Version, Stand
31.12.2020. Bredstedt. Nordfriisk Instituut.
1987c. Relative
markers in the Old West Frisian manuscript Jus Municipale Frisonum. Us
Wurk 36. 71–90.
Bremmer Jr, R. H. 2009. An
introduction to Old Frisian: History, grammar, reader,
glossary. Amsterdam: Benjamins.
Broekhuis, H. & E. Keizer. 2012. Syntax
of Dutch. Nouns and noun
phrases. Bd. 1. Amsterdam: Amsterdam University Press.
DWB = Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm
Grimm, digitalisierte Fassung im Wörterbuchnetz des Trier Center for Digital
Humanities, Version 01/21, [URL] [Zugriff 13.10.2022].
Fleischer, J. 2005. Relativsätze
in den Dialekten des Deutschen: Vergleich und Typologie. Linguistik
online 24. 171–186.
2006. Dative
and indirect object in German dialects: Evidence from relative
clauses. In D. Hole, A. Meinunger & W. Abraham, Datives
and other cases: Between argument structure and event
structure, 213–238. Amsterdam: Benjamins.
Fort, M. C. 1997. Niederdeutsch
als zweite Sprache der Saterfriesen. In Faltings, V. F., A. G. H. Walker & O. Wilts (Hrsg.), Friesische
Studien III (= NOWELE Supplement Series
18), 83–112. Odense: Odense University Press.
Hoekstra, J. 2002. Relativisation
in Frisian. In P. Poussa (Hrsg.), Relativisation
on the North Sea
Littoral, 63–76. München: LINCOM.
Keenan, E. L. & B. Comrie. 1977. Noun
phrase accessibility and universal grammar. Linguistic
Inquiry 8. 63–99.
Kramer, P. 1982. Kute
Seelter
Sproakleere. Rhauderfehn: Ostendorp. (3.
Aufl. 1996, mit Verbesserungen und Ergänzungen von M. Grosser.)
1992. Näi
Seelter Woudebouk /Neues saterfriesisches Wörterbuch — New Saterfrisian dictionary. Buchstaben A–E und
G. Elst: [P. Kramer].
1994. Lound
un Noomen. Die saterfriesischen Orts- und Flurnamen in der Landschaft. Einschließlich Länder- und
Gewässernamen, Bd. 1. Mildaam: [P. Kramer].
Laker, S. & P. Kramer. 2022. Der
an’t-Progressiv im
Saterfriesischen. In A. Walker, E. Hoekstra, G. Jensma, W. Vanselow, W. Visser & C. Winter (Hrsg.), From
West to North Frisia: A journey along the North Sea
coast, 197–216. Amsterdam: Benjamins.
Leser-Cronau, S. 2016. Hybrid
Noun
Mädchen. In SyHD-atlas. URL: [URL] [Zugriff: 5.1.2024].
Lindow, W., D. Möhn, H. Niebaum, D. Stellmacher, H. Taubken & J. Wirrer. 1998. Niederdeutsche
Grammatik. Leer: Schuster.
Pittner, K. 2007. Relativum. In L. Hoffmann (Hrsg.), Handbuch
der deutschen
Wortarten, 727–757. Berlin: de Gruyter.
Saltveit, L. 1983. Syntax. In G. Cordes & D. Möhn (Hrsg.), Handbuch
zur niederdeutschen Sprach- und
Literaturwissenschaft, 279–333. Berlin: Erich Schmidt.
Seržant, I. A. 2016. External
possession and constructions that may have it. In G. Diewald (Hrsg.), Non-central
usages of datives. Sonderheft von STUF — Language Typology and
Universals 69(1), 131–169.
Siebs, Th. 1893. Das
Saterland. Ein Beitrag zur deutschen Volkskunde. Zeitschrift des Vereins für
Volkskunde 3. 239–278, 373–410.
Slofstra, B. & E. Hoekstra. 2022. Sprachlehre
des Saterfriesischen. Leeuwarden: Fryske Akademy. [URL]
Slofstra, B. 2023. Alle
dêren binne gjin partikels: Relative sinnen mei die deer yn Sealtersk Frysk.
Handout. Dei fan de Fryske taalkunde, 6 Oktober 2023, Fryske Akademy, Ljouwert.
2024. „Der
da“ in die USA auswandert … Sprachwissenschaftliche Analzsen von saterfriesischen
Redewendungen. Kulturland
Oldenburg 199. 28–29. [URL]
Van der Horst, J. M. 2008. Geschiedenis
van de Nederlandse
syntaxis. 2 Bde. Leuven: Leuven University Press.
Van Bree, C. 2007. De
possessieve datief en andere constructies opnieuw
bekeken. In C. Post van der Linde & L. van Wezel (Hrsg.), ‘Twai
tigjus jere’: Jubileumnummer van het mededelingenblad van de vereniging van oudgermanisten, uitgegeven ter gelegenheid
van het twintigjarig bestaan van de
vereniging, 33–41. Amsterdam: Vereniging van Oudgermanisten.
