L’évaluation du langage chez l’élève multilingue

Dans le cadre d’une politique générale d’intégration des élèves allophones, les difficultés d’apprentissage langagier chez les élèves multilingues soulèvent des défis spécifiques ; l’évaluation des troubles du langage doit notamment faire la part des choses entre des difficultés transitoires liées au manque d’exposition à la seconde langue (en l’occurrence, le français en Suisse romande) et la présence d’un trouble développemental du langage (TDL) persistant qui affecte environ 8% des enfants d’âge scolaire. Dans ce cas, le trouble est présent dans toutes les langues parlées par l’enfant.

Plusieurs alternatives existent quant à l’évaluation des troubles du langage chez l’enfant multilingue. Le « gold standard » consiste à évaluer l’enfant dans toutes ses langues, mais cette option peut être difficilement réalisable en pratique. Le service enseignement et évaluation du Département de l’instruction publique, de la formation et de la jeunesse de Genève, a pourtant réussi à mettre au point des évaluations en langue d’origine (EVLO) pour les élèves non francophones, notamment les élèves qui sont arrivés récemment dans le système d’enseignement genevois. L’apport de cet outil, bien que perfectible (car non normé), est tout à fait novateur. En effet, en fonction des informations croisées recueillies pour chaque élève, il peut permettre d’orienter vers un bilan logopédique, mais aussi de conclure à la « simple » nécessité d’augmenter l’exposition de l’enfant au français (sans qu’il y ait de troubles par ailleurs). Ces informations croisées permettent aussi de ne pas exclure d’autres sources de difficultés, indépendamment des langues, et d’orienter ensuite l’élève vers des spécialistes si nécessaire.

La compréhension des EVLO relève d’une importance capitale d’un point de vue sociétal car elles devraient permettre, à terme, de réduire le nombre d’élèves multilingues suivis en logopédie, sans trouble avéré (sur-identification de TDL) et d’adresser en logopédie ceux qui en ont réellement besoin (sous-identification du TDL).

As part of a general policy of integrating allophone pupils, language learning difficulties among multilingual pupils raise specific challenges; in particular, the assessment of language disorders must distinguish between transient difficulties linked to lack of exposure to the second language (in this case, French in French-speaking Switzerland) and the presence of a persistent developmental language disorder (DLD), which affects around 8% of school-aged children. In this case, the disorder is present in all the languages spoken by the child.

There are several alternatives for assessing language disorders in multilingual children. The “gold standard” is to assess the child in all his or her languages, but this option may be difficult to implement in practice. The Teaching and Evaluation Service of the Geneva Department of Education, Training and Youth has, however, succeeded in developing evaluations in the original language (EVLO) for non-French-speaking pupils, particularly those who have recently arrived in the Geneva education system. The contribution of this tool, although perfectible (as it is not standardized), is entirely innovative. Indeed, depending on the cross-referenced information gathered for each pupil, it can lead to a referral for a speech and language assessment, but also to the conclusion that it is “simply” necessary to increase the child’s exposure to French (without there being any disorders otherwise). This cross-referenced information also makes it possible not to exclude other sources of difficulty, irrespective of language, and then to refer the pupil to specialists if necessary.

Understanding EVLOs is of the utmost social importance, as they should make it possible, in the long term, to reduce the number of multilingual pupils followed up in language therapy without any proven disorder (over-identification of DLD), and to refer to language therapy those who really need it (under-identification of DLD).

Lige kun ĝenerala politiko de integrado de alilingvaj lernantoj, specifajn defiojn levas lingvolernadaj malfacilaĵoj (t.n. DLD) inter multlingvaj lernantoj. Notinde, pritakso de lingvaj perturboj devas distingi dumtempaj malfacilaĵoj ligitaj al mankanta malfermo al la dua lingvo (ĉi-kaze la franca en francparolanta Svislando) disde la ĉeesto de persista evoluiga lingva perturbo, kiu aperas en ĉ. 8 procentoj de infanoj de lerneja aĝo. Ĉi-kaze, la perturbo manifestiĝas en ĉiuj lingvoj kiujn la infano parolas.

Ekzistas pluraj eblecoj por pritaksi lingvajn perturbojn de multlingvaj infanoj. La “ora normo” estas pritaksi la infanon en ĉiuj ties lingvoj, sed ties realigo estos eventuale malfacila en la praktiko. Tamen, la Servo pri Instruado kaj Pritaksado de la Ĝeneva Fako pri Edukado, Trejnado kaj Junularo ja sukcesis evoluigi pritaksojn en la originala lingvo (EVLO) por ne-francparolantaj lernantoj, precipe tiuj kiuj lastatempe alvenis en la ĝenevan edukan sistemon. La kontribuo de tiu ĉi ilo, kvankam plibonigebla (ĝi ne estas normigita), estas plene noviga. Fakte, depende de la transe ligita informaro kolektita por ĉiu lernanto, ĝi kapablas rezultigi direktigon al parola kaj lingva pritakso, sed ankaŭ konstaton, ke “simple” necesas plifortigi la sperton de la infano pri la franca lingvo (sen apartaj aliaj perturboj). Tiu transe ligita informaro ankaŭ ebligas ne ekskluzivi aliajn fontojn de malfacilaĵoj, sendepende de lingvaj malfacilaĵoj, kaj sekve direktigi la lernanton al specialistoj laŭnecese.

La komprenado de EVLOj havas gravegan socian signifon, ĉar ili devus ebligi, longperspektive, redukti la nombron de multlingvaj lernantoj postsekvataj de lingvoterapiaj servoj sen ajna pruvita perturbo (superindikado de DLD) kaj direkti al lingvoterapio tiujn kiuj vere bezonas ĝin (subindikado de DLD).