Personality and territoriality in theory and in Belgium

Language policy debates regularly refer to the principles of personality and territoriality. Yet the precise meaning of these principles remains unclear. In this contribution, I conceptualize these principles as poles of a continuum between official bilingualism (instantiating the personality principle) and official unilingualism (exemplifying the territoriality principle), with a mixed regime in between (which grants a certain territorial primacy to a language, but allows exceptions based on linguistic affiliation). The question of the determination of particular points on the continuum cannot be separated from the metaterritorial question of the boundaries of the units within which those principles apply. Application of this ‘continuum model’ to Belgium draws attention to three language-political regimes. The first invokes a strict personality principle (Brussels). The second follows the strict territoriality principle (almost all municipalities in Flanders and Wallonia). The third is a mixed regime (a total of 27 ‘municipalities with facilities’ where one language enjoys primacy but speakers of another language enjoy certain linguistic ‘facilities’). The article also analyses the manner in which these regimes were historically established in Belgium in combination with a delineation of the language border and the division of the country into four language areas.

Taalbeleidsdebatten refereren vaak naar het personaliteitsbeginsel en het territorialiteitsbeginsel. Toch blijft hun precieze betekenis onduidelijk. In deze bijdrage conceptualiseer ik deze beginselen als polen van een continuum tussen officiële tweetaligheid (het personaliteitsbeginsel) en officiële eentaligheid (het territorialiteitsbeginsel), met daartussenin een regime dat een zekere territoriale primauteit toekent aan een taal maar toch uitzonderingen daarop toelaat op basis van talige aanhorigheid. De vraag naar de positiebepaling op het continuum kan niet los worden gezien van de metaterritoriale vraag naar de grenzen van de eenheden waarbinnen die beginselen zullen gelden. De toepassing van dit ‘continuummodel’ op de taalpolitieke regimes die gelden in België laat mij toe te drie regimes te onderscheiden. Het eerste volgt het strikte personaliteitsbeginsel: dat geldt in Brussel. Het tweede implementeert het strikte territorialiteitsbeginsel: dat is van toepassing in bijna alle gemeenten van Vlaanderen en Wallonië. Het derde is het tussenregime, dat in totaal 27 faciliteitengemeenten kenmerkt waar steeds één taal primauteit geniet maar sprekers van een andere landstaal bepaalde ‘taalfaciliteiten’ genie­ten. Ook geef ik aan hoe in België deze regimes historisch tot stand kwamen in combinatie met een vastlegging van de taalgrens en de indeling van België in vier taalgebieden.

Lingvopolitikaj debatoj regule aludas al la principoj de personeco kaj teritorieco. Sed la preciza signifo de tiuj principoj restas neklara. En la nuna kontribuo, mi konceptas tiujn principojn kiel polusojn de kontinuo inter oficiala dulingvismo (reprezenta de la personeca principo) kaj oficiala unulingvismo (ekzempliga de la teritoria principo), inter kiuj regas miksita reĝimo (kiu cedas difinitan teritorian superecon al difinita lingvo sed permesas esceptojn pro lingva filiiĝo). La demando pri determinado de difinitaj punktoj en la kontinuo ne estas apartigebla disde la metateritoria demando pri la limoj de la unuoj ene de kiuj la principoj aplikiĝas. Apliko de tiu ‘kontinua modelo’ al Belgio tiras la atenton al tri lingvopolitikaj reĝimoj. La unua elvokas striktan personecan principon (Bruselo). La dua sekvas strikte teritorian principon (preskaŭ ĉiuj municipoj en Flandrio kaj Valonio). La tria estas miksita reĝimo (sume 27 ‘municipoj kun faciligiloj’ kie unu lingvo ĝuas primaran rolon sed la parolantoj de alia lingvo ĝuas certajn lingvajn ‘faciligilojn’). La artikolo analizas ankaŭ la manieron laŭ kiu tiuj reĝimoj historie establiĝis en Belgio en kombino kun difinado de la lingva bordo kaj divido de la lando en kvar lingvajn areojn.