In:The Intricacy of Languages
Edited by Francesc Feliu and Olga Fullana
[IVITRA Research in Linguistics and Literature 20] 2019
► pp. 189–204
La construcción del estándar vasco vizcaíno del s. xix
Los comienzos
Article language: Spanish
Published online: 30 October 2019
https://doi.org/10.1075/ivitra.20.11uli
https://doi.org/10.1075/ivitra.20.11uli
Abstract
The formation of the Standard Biscayan Basque in the 19th century: The beginnings
In this work, we aim to understand the construction of the standard variety of the Biscayan dialect developed in the 19th century. After a sort overview of Basque literature and of the peninsular Holy Oratory, we will defend the hypothesis that in this literary variety the aptitude of the 17th century preachers was one of the main conditions that yielded the grammatization of the language. In order to prove this hypothesis, we provide historical data as well as the linguistic features of the sermon collection known as Dotrinazko Sermoitegia, the work of a modest preacher immerse in a period that was crucial in the grammatization of the Biscayan dialect.
Article outline
- 1.Introducción
- 2.Breve historia de la literatura vasca peninsular
- 3.Historia de los sermones
- 4.Literatura vasca y sermonarios
- 5.Sobre el Sermonario doctrinal
- 6.Conclusiones
Expresiones de gratitud Notas Referencias bibliográficas
References (55)
Altzibar, Xabier. 1992. Bizkaierazko idazle klasikoak: mogeldarrak, astarloatarrak frai Bartolome. Bilbao: Diputación Foral de Bizkaia.
Aranburu, Pello Joxe. 1995. Jose Ignazio Gerriko Enatarriaga (1740–1824) eta bere “Cristau Doctriña guztiaren esplicacioaren sayaquera (1858)”. Vitoria-Gasteiz: Gobierno Vasco.
Bijuesca, Koldobika Josu. 2006. “Fragmentos de poesía vasca en la literatura española de los Siglos de Oro: reescritura y manipulación.” Oihenart 21: 61–72.
Cátedra, Pedro M. 1994. Sermón, sociedad y literatura en la Edad Media. Salamanca: Junta de Castilla y León.
Durán López, Fernando. 2014. “Las artes de un predicador en guerra con las Luces: teoría y práctica de la oratoria sacra según el epistolario de fray Diego José de Cádiz.” Dicenda 32: 51–81.
Etxebarria, Nagore. 2005. Frantziskotarren artxiboak. Euskarazko sermoi eta antzeko eskuizkribuen katalogoa (XVII–XX). Bilbao: Fundación Labayru.
. 2007. “1708ko eskuizkribu argitaratubakoa bizkaieraz: edizinoa eta hizkerearen azterketea.” Euskalingua: 11, 67–94. [[URL]]
Etxebarria, Nagore y Ainara Apraiz. 2007. Juan Ignazio Astigarraga (1783–1854) sermoitegia. Bilbao: Instituto Labayru / Ayuntamiento de Basauri / Fundación BBK.
. 2009. Bizente Sarria (1767–1835) sermoitegia. Bilbao: Bilbao: Instituto Labayru / Ayuntamiento de Basauri / Fundación BBK.
Fernández Rodríguez, Carmen et al. 1983. “La sociedad del siglo XVIII a través del sermonario. Aproximación a su estudio.” Cuadernos de Historia Moderna y Contemporánea 4: 35–57.
García Martínez, A. C. 2006. La escritura transformada. Oralidad y cultura escrita en la predicación de los siglos XV al XVII, Huelva: Publicaciones Universidad de Huelva.
Gelabertó Vilagrán, Martín. 2003. La palabra del predicador. Contrareforma y superstición en Cataluña (s. XVII y XVIII). Tesis doctoral. [[URL]]
Gorrochategui, Joaquín y Joseba A. Lakarra. 2001. “Comparación lingüística, filología y reconstrucción del protovasco.” En Religión, lengua y cultura prerromanas de Hispania, ed. por Francisco Villar y María Pilar Fernández, 407–438. Salamanca: Universidad de Salamanca.
Herrero Salgado, Félix. 1968. “Notas para una historia de la oratoria sagrada española.” Archivum 18: 117–144.
Lakarra, Joseba. 1985. “Larramendiren hiztegigintzaren inguruan.” Anuario del seminario de filología vasca “Julio de Urquijo” 19 (1): 9–50.
Larramendi, M. 1745. Diccionario trilingüe del Castellano, Bascuence y Latín, San Sebastian: Bartholomé Riesgo y Montero.
Lázaro Carreter, Fernando. 1949. Las ideas lingüísticas del s. XVIII. Madrid: Instituto Miguel de Cervantes (CSIC).
Madariaga Orbea, Juan. 2004a. “Predicación y cambios culturales en la Euskal Herria de los siglos XVIII–XIX.”. En Euskal Herriko erlijiosoen historia. Familia eta Instituto Erlijiosoen Euskal Herriko Historiaren 1. Kongresuko aktak, ed. por Joseba Intxausti, 489–525. Oñati: Ed. Arantzazu.
. 2004b. “Las misiones populares en tiempos de Cardaberaz.”. Euskonews & Media 244, 27 de febrero de 2004 [[URL]].
Mounole, Celine y Ricardo Gómez. 2018. “Vasco antiguo y clásico”. En Historia de la lengua vasca, ed. por Joaquín Gorrochategui Churruca, Iván Igartua Ugarte y Joseba A. Lakarra Andrinua. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza.
Olaziregi, Maria José (dir.). 2011. Historia de la literatura vasca (on line). [[URL]].
Ondarra, Francisco. 1981. “Primer sermón en vascuence navarro (1729).” Fontes Linguae Vasconum: Studia et Documenta 38: 147–173.
Oyharçabal, Bernard. 2001. “Status et évolution des lettres basques durant les XVIIème et XVIIIème siècles.” Lapurdum 6: 219–287.
Ozaeta, Arantza. 2010. Agirre Asteasukoaren “Eracusaldiac”: Sermoia ikuspegi sozio-diskurtsiboaren argitan. Bilbao: Euskaltzaindia.
Salaberri Muñoa, Patxi. 2004. “A. Kardaberaz eta J. A. Mogel: literatur bizkaieraren lehen uneak testuen argitan.” Egan: Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko Boletinaren Euskarazko Gehigarria 1–2: 89–107.
Sarasola, Ibon. 1983. “Contribución al estudio y edición de textos antiguos vascos.” Anuario del Seminario de Filología Vasca “Julio de Urquijo” 17: 69–212.
. 2011. “XVIII. mendeko garbizaletasuna: Larramendiren ‘Hiztegi Hirukoitza’ eta eskuizkribuak”. En II Congreso de la Cátedra Luis Michelena, ed. por Joseba Lakarra et al., 217–245. Bilbao: UPV/EHU.
Ulibarri, Koldo. 2010. “Viva Jesus dotrina: edizioa eta azterketa.” Anuario del Seminario de Filología Vasca “Julio de Urquijo” 44 (2): 41–154.
. 2013. “External History. Sources for historical research.” En Basque and Proto-Basque, ed. por Mikel Martínez-Areta, 89–117. Frankfurt: Peter Lang.
. 2015. Dotrinazko Sermoitegia: galduriko hizkerak eta dialektologia historikoa. Tesis doctoral UPV/EHU [[URL]]
. 2001b. “Etimología y creación léxica en el diccionario vasco del P. Larramendi (1745).” En Estudios de historiografía lingüística. Actas del III Congreso Internacional de la Sociedad Española de Historiografía Lingüística, ed. por Miguel Ángel Esparza Torres et al., 989–1002. Hamburg: Helmut Buske.
. 2018. “Primer Euskara Moderno.” En Historia de la lengua vasca, ed. por Joaquín Gorrochategui Churruca, Iván Igartua Ugarte y Joseba A. Lakarra Andrinua. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza.
Urkizu, Patri. 1999. “Axularren garaiko sermoi argitaragabe bat: erunt signa in sole, et luna, et stellis. l. 21., goure ginco omnipotantac… aurkezpena, oharrak eta transkripzioa.” Lapurdum, número extra 1: 186–212.
Villasante, Luis. 1961. “El Padre Palacios. (1727–1804). Estampa de un gran misionero de nuestro siglo XVIII.” Scriptorium Vitoriense 8: 7–101.
. 1974. “El Colegio de Misioneros Franciscanos de Zarauz (1746–1840).” Scriptorium Vitoriense 21 (3): 281–330.
Villegas Paredes, Gladys. 2008. Diferencias léxico-semánticas de documentación escrita en las diferentes órdenes religiosas del siglo XVII español. Tesis doctoral de la Universidad Complutense de Madrid [[URL]].
