Article published In: Historiographia Linguistica
Vol. 43:3 (2016) ► pp.285–299
The Emergence of the Syntactic Concept of Phrase in Comenius
Published online: 21 December 2016
https://doi.org/10.1075/hl.43.3.02oni
https://doi.org/10.1075/hl.43.3.02oni
Summary
We owe the emergence of the linguistic idea of phrase to Jan Amos Comenius (1592–1670), in his Grammatica Latino-vernacula (Leszno 1649). He proposes to use the stylistic term ‘phrasis’ with a new linguistic meaning, in order to indicate a group of words arranged in a hierarchical structure, which is an intermediate syntactic unit between the word and the sentence. This idea allows us to back-date by a century the discovery of “groups of words”, which is usually ascribed to Gabriel Girard (1677–1774) in 1747.
Résumé
Nous devons l’émergence de l’idée linguistique de syntagme à Jan Amos Comenius (1592–1670), dans sa Grammatica Latino-vernacula (Leszno 1649). Il propose d’utiliser le terme stylistique phrasis avec une nouvelle signification linguistique, afin d’indiquer un groupe de mots disposés dans une structure hiérarchique. Ceux-ci forment une unité syntaxique intermédiaire entre le mot et la phrase. Cette idée nous permet d’antédater par un siècle la découverte de « groupes de mots », qui est habituellement attribuée à Gabriel Girard (1677–1774) de 1747.
Zusammenfassung
Wir verdanken die Entstehung des linguistischen Konzepts ‘Syntagma’ Jan Amos Comenius (1592–1670) in seiner Grammatica Latino-vernacula (Leszno 1649). Er schlägt vor, den stilistischen Begriff ‘phrasis’ in einer neuen sprachlichen Funktion zu verwenden, um eine in einer hierarchischen Struktur angeordnete Gruppe von Wörtern anzuzeigen, die eine syntaktische Einheit zwischen dem Wort und dem Satz darstellt. Diese Idee ermöglicht es uns, die Entdeckung von ‘Wortgruppen’ (Syntagmen) um ein Jahrhundert zurückzudatieren, die in der Regel Gabriel Girard (1677–1774) d.J. 1747 zugeschrieben wird.
References (62)
A.
Primary sources
Artopoeus, Petrus. 1534.
Latinae phrasis elegantiae
. Ex potissimis authoribus conscriptae. Vitebergae: apud Georgium Rhau.
Bathe, William (attributed to). 1611. Ianua linguarum, sive modus maxime accommodates, quo patefit aditus ad omnes linguas intellegendas. Industria Patrum Hibernorum Societatis Iesu, qui in collegio eiusdem nationis Salamanticae degunt. Salamanticae: apud Franciscum Cea Tesa.
Chytraeus, David. 1564. De ratione discendi et ordine studiorum in singulis artibus recte instituendo. Vitebergae.
Comenius, Jan Amos. 1631. Janua linguarum reserata, sive seminarium linguarum et scientiarum omnium. Lesnae: typis Danielis Vetteri.
. 1649. Grammatica Latino-vernacula, Annotationes super grammaticam. Lesnae: typis Danielis Vetteri. Ed. by Jiří Beneš & Karel Hubka and published as Jan Amos Komenský, Opera Onmia. 15/III. Academia scientiarum Bohemoslovaca. Praha: Academia, 1992.
. 1576. Phrases et formulae linguae Latinae elegantiores, Stephano Doleto autore, nunc denuo recognitae, cum praefatione Ioan. Sturmii, quibus adiecimus connubium adverbiorum Ciceronianorum Huberti Sussannaei. Argentorati: excudebat Iosias Rihelius.
Du Bellay, Johachim. 1549. La deffence, et illustration de la langue françoise. Paris. (Ed. by Jean-Charles Monferran. Genève: Droz, 2001.)
Elyot, Thomas. 1533. The doctrinal of princes made by the noble oratour Isocrates, translated out of Greke in to Englishe by syr Thomas Eliot knight, London: in the house of Thomas Berthelet.
Erasmus of Rotterdam. 1484–1536. Opus epistolarum Des. Erasmi Roterodami. Ed. by Percy Stafford Allen, Helen Mary Allen, Heathcote William Garrod, Barbara Flower & Elizabeth Rosenbaum. I–XII. Oxford: Clarendon Press, 1906–1958.
Girard, Gabriel. 1747. Les vrais principes de la langue française ou la Parole réduite en méthode conformement aux lois de l’usage, I1, Paris: chez Le Breton.
. 1567. Purae, elegantes et copiosae Latinae linguae phrases. Coloniae Agrippinae: apud Gualtherum Fabricium & Ioannem Gymnicum.
. 1573. Phrases Linguae Latinae. Nunc primum in ordinem abecedarium adductae & in Anglicum sermonem conversae. Londinii: ex officina Thomae Vautrollerij. (Facs. Ed., Menston: Scholar Press, 1970; and Ann Arbor. Mich.: ProQuest EEBO Editions, 2010.)
Schorus, Antonius. 1548. Phrases linguae Latinae, ratioque observandorum eorum in auctoribus legendis, quae praecipuam ac singularem vim aut usum habent. Coloniae: apud Petrum Horst.
B.
Secondary sources
Auroux, Sylvain, E. F. K. Koerner, Hans-Josef Niederehe & Kees Versteegh, eds. 2000. History of the Language Sciences / Geschichte der Sprachwissenschaften / Histoire des sciences du langage. Vol. I1. Berlin: De Gruyter.
Baratin, Marc. 1999. “La conception de l’énoncé dans les textes grammaticaux latins”. Büttgen et al.., eds. 171–188.
Bonnet, Guillaume. 2011. “Syntagms in the artigraphic Latin grammars”. Matthaios et al.., eds. 361–374.
Büttgen, Philippe, Stéphane Dieblet & Marwan Rashed, eds. 1999. Théories de la phrase et de la proposition de Platon à Averroès. Paris: Rue d’Ulm.
Čapková, Dagmar. 1970. “J. A. Comenius’s Orbis Pictus in its Conception as a Textbook for the Universal Education of Children”. Paedagogica Historica 10:1.5–27.
Caravolas, Jean Antoine. 2000. “Les origines de la didactique des langues en tant que discipline autonome”. Auroux et al.., eds. 2000.1009–1022.
Chiron, Pierre & Carlos Lévy, eds. 2010. Les noms du style dans l’Antiquité Gréco-Latine, Louvain: Peeters.
Claes, Frans M. W. 1988. “Über die Verbreitung lexikographischer Werke in den Niederlanden und ihre wechselseitige Beziehungen mit dem Ausland bis zum Jahre 1600”. Historiographia Linguistica 15:1/2.17–38.
Dolbeau, François. 2003. “Phrasis”. Novum glossarium mediae Lainitatis ab anno DCCC usque ad annum MCC. Hafniae: Einar Munksgaard.
Forsgren, Kjell Åke. 1992. Satz, Satzarten, Satzglieder: Zur Gestaltung der deutschen traditionel len Grammatik von Karl Ferdiand Becker bis Konrad Duden 1830–1880. Münster: Nodus.
Garcea, Alessandro. 2005. “Systèmes de description et unités linguistiques: le cas du latin dictio
”. Incontri Linguistici 281.145–167.
Gourinat, Jean-Baptiste. 2010. “Y a-t-il une théorie stoïcienne du style?”. Chiron & Lévy, eds. 317–345.
Graffi, Giorgio. 1990. “L’analisi in costituenti immediati prima di Bloomfield”. Lingua e Stile 25:3.457–469.
. 2001. 200 Years of Syntax. A critical survey. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins.
Hubka, Karel. 1974. “Komenského lešenská Grammatica latina a latinské mluvnice 16. a 17. stol. Listy Filologické 97:2.73–79.
IJsewijn, Jozef & Gilbert Tournoy. 1969. “Un primo censimento dei manoscritti e delle edizioni a stampa degli Elegantiarum linguae Latinae libri sex di Lorenzo Valla”. Humanistica Lovaniensia 181.25–41.
Mathúna, Seán P. Ó. 1986. William Bathe, S.J., 1564–1614: A pioneer in linguistics. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins.
Matthaios, Stephanos, Franco Montanari & Antonios Rengakos, eds. 2011. Ancient Scholarship and Grammar: Archetypes, concepts and contexts. Berlin: De Gruyter.
Miškovská-Kozáková, Vlasta T. 1979. “Comenius’s Linguistic Theory and Experiment”. Acta Comeniana 4:2.291–319.
Moss, Ann. 1996. Printed Commonplace-Books and the Structuring of Renaissance Thought. Oxford: Clarendon Press.
Norton, Glyn P. 1984. The Ideology and Language of Translation in Renaissance France and their Humanistic Antecedents. Genève: Droz.
Pešek, Ondrej. 2013. “
Sententia, periodus, oratio. Éléments de syntaxe textuelle dans les écrits grammaticaux de Comenius”. Drsková, ed. 202–216.
Rocca, Silvana. 1989. Comenio e la riforma didattica del latino (con testo e traduzione del II Vestibulum). Genova: Compagnia dei Librai.
Russo, Emilio. 2008. “Manuzio, Aldo il Giovane”. Dizionario Biografico degli Italiani. Vol. LIX1.245–250. Roma: Istituto dell’Enciclopedia Italiana.
Šabršula, Jan. 1992. “La linguistique dans les écrits latins de Comenius”. Listy filologické 1151 Suppl. 11.1–109.
Sadler, John Edward. 1966. Comenius and the Concept of Universal Education. New York: Barns & Noble. (Repr., London: Routledge, 2013.)
Cited by (1)
Cited by one other publication
Graffi, Giorgio
2024. Can linguistics and historiography of linguistics profit from each other?. In History of Linguistics 2021 [Studies in the History of the Language Sciences, 133], ► pp. 14 ff.
This list is based on CrossRef data as of 10 december 2025. Please note that it may not be complete. Sources presented here have been supplied by the respective publishers. Any errors therein should be reported to them.
