Article published In: Historiographia Linguistica
Vol. 35:3 (2008) ► pp.275–304
The Treatment of ‘Nomen’ in the First Slovenian Grammar (Bohorič 1584)
Published online: 15 August 2008
https://doi.org/10.1075/hl.35.3.02aha
https://doi.org/10.1075/hl.35.3.02aha
Summary
The article focuses on the treatment of the noun (nomen) in the grammar published in 1584 by the first Slovenian grammarian, Adam Bohorič (c.1520–1598), under the title Arcticae horulae succisivae de Latinocarniolana literatura (“Spare winter hours on Latin-Carniolan grammar”). The chapter on the noun is examined in the larger context of European grammar-writing, revealing the Bohorič grammar to be a fully-fledged humanist text. In addition, the article explains certain aspects of the work which have sometimes been criticised as weaknesses, provides graphic representations of its structure, and describes Bohorič’s debt to Philipp Melanchthon (1497–1560), the similarities between his work and the German grammar by Johannes Clajus (1535–1592), and the parallels with other grammarians. Moreover, some new findings are presented concerning the glossaries accompanying the paradigms.
Résumé
L’article porte sur le traitement du nom (nomen) dans la grammaire Arcticae horulae succisivae de Latinocarniolana literatura (“Heures de loisir hivernales sur la grammaire latino-carnelienne”) qui fut publiée en 1584 par Adam Bohorič (c.1520–1598), premier grammairien slovène. Le chapitre sur le nom essaie de présenter cette problématique dans le contexte plus large de la tradition grammairienne européenne, montrant que la grammaire de Bohorič est un texte humaniste exemplaire. Outre cela, l’article aborde certaines analyses de cette grammaire qui furent souvent critiquées comme ses points faibles. L’article offre aussi des représentations graphiques de la structure de la grammaire, et décrit également ce que doit Bohorič à Philipp Melanchthon (1497–1560), analyse les similarités entre son ouvrage et celui du grammairien allemand Johannes Clajus (1535–1592), ainsi que les parallèles avec d’autres grammairiens de l’époque. De plus, le texte présente certaines découvertes portant sur les glossaires de Bohorič qui accompagnent les paradigmes.
Zusammenfassung
Der Beitrag behandelt das Kapitel über das Nomen in der Grammatik (1584) des slowenischen Grammatikers Adam Bohorič (c.1520–1598), Arcticae horulae succisivae de Latinocarniolana literatura (“Winterliche Mußestunden über die lateinisch-krainerische Grammatik”) im Hinblick auf die zeitgenössische europäischen Grammatikschreibung. Bohoričs Grammatik wird als ein gut durchdachter humanistischer Text vorgestellt und seine Erklärungsvorschläge, die in einigen bisherigen Abhandlungen als Schwächen angesehen worden waren, einsichtig gemacht sowie die Struktur seines Textes graphisch dargestellt. Ferner werden Bohoričs Anlehnung an Philipp Melanchthon (1497–1560) und die Ähnlichkeiten seiner Grammatik mit der deutschen Grammatik von Johannes Clajus (1535–1592) und einige Parallelen zwischen Bohorič und anderen Grammatikern beschrieben. Im Beitrag werden auch einige neue Erkenntnisse über Bohoričs kleine Wörterbücher, die neben den Paradigmen stehen, erörtert.
References (55)
Albertus, Laurentius. 1573. Teutſch Grammatick oder Sprachkunſt. Certissima ratio diſcendae, augendae, ornandae, propagandae, conſeruandaeque linguae Alemanorum ſiue Germanorum, grammaticis regulis et exemplis comprehenſa et conſcripta: per Laurentium Albertum Oſtrofrancum. Augustae Vindelicorum: Michael Manger.
Anon. No date. Dictionarium latino-germanicum et germanuo-latinum. No place.
Bohorizh, Adam. 1987. Arcticae horulae succisivae – Zimske urice proste. Translated into Slovenian by Jože Toporišič. Maribor: Obzorja.
Bretschneider, Carolus Gottlieb, ed. 1990 [1854]. Philippi Melanchthonis Opera quae supersunt omnia. (=
Corpus Reformatorum, 20.) Bad Feilnbach: Schmidt Periodicals. (= MGL-CR.)
Calepinus, Ambrosius. 1562. Dictionarium Ambrosii Calepini: postremo nunc supra omnes hactenus editiones magna omnis generis vocum accessione auctum, et ex Pauli Manutii Aldi obseruationibus locupletatum. Basileae: Ex officina Hieronymi Curionis.
Cassius, Bartholomaeus (Kašić, Bartul). 2005 [1604]. Institutiones linguae Illyricae/Osnove hrvatskoga jezika. Editionem alteram curavit, vernacula interpretatione prolegomenisque instruxit Zonko Pandžić. Zagreb & Mostar: Tusculanae Editiones.
Clajus, Johannes. 1578. Grammatica germanicae linguae … ex bibliis Lutheri Germanicis et aliis eius libris collecta. Lipsiae.
Colombat, Bernard. 1999. La grammaire latine en France, à la Renaissance et à l’Âge classique: Théories et pédagogie. Grenoble: Éditions de l’Université Stendhal.
Dubois, Jacques. 1531. In linguam Gallicam isagωge, una cum eiusdem Grammatica Latino-Gallica, ex Hebraeis, Graecis et Latinis authoribus. Parisiis: Ex officina Roberti Stephani.
Estienne, Robert. 1569 [1557]. Traicté de la grammaire françoiſe. Paris: Rob. Estienne, Imprimeur du Roy.
Foerster, Wendelin, ed. 1888. Le Tretté de la grammere françoeze. Nach der einzigen Pariser Ausgabe 1550. Heilbronn: Gebr. Henninger.
Frisius, Joannes. 1556. Novum Latino-Germanicum et Germanico-latinum Lexicon. Basileae: Joannes König.
Garnier, Jean. 1591 [1558]. Institutio Gallicae linguae in usum juventutis Germanicae, ad illustrissimos juniores Principes, Landtgravios Hessiae, conscripta. Genevae: Apud haeredes E. Vignon.
Grdina, Igor. 1999. Od Brižinskih spomenikov do razsvetljenstva [From the Freising manuscripts to the Age of Enlightenment]. Maribor: Obzorja.
Ising, Erika. 1966. Die Anfänge der volkssprachlichen Grammatik in Deutschland und Böhmen: Dargestellt am Einfluß der Schrift des Aelius Donatus De octo partibus ars minor: Teil I: Quellen. Berlin: Akademie-Verlag.
Junius, Hadrianus. 1577. Nomenclator omnium rerum propria nomina variis linguis explicate indicans. Antverpiae: Plantinus.
Keil, Heinrich, ed. 1961 [1855–1866]. Grammatici Latini II–IV. Hildesheim: Georg Olms. (= GL II–IV.)
Kidrič, France. 1925. “Adam Bohorič”. Slovenski biografski leksikon I1, 49–52. Ljubljana: Zadružna gospodarska banka.
Kolarič, Rudolf. 1971. “Die Sprache in Adam Bohoričs Arcticae horulae
”. Adam Bohorič: Arcticae horulae: Die erste Grammatik der slowenischen Sprache, 29–82. München: Rudolf Trofenik.
Law, Vivien. 2003. The History of Linguistics in Europe from Plato to 1600. Cambridge: Cambridge University Press.
Linacre, Thomas. 1998 [1524]. De emendata structura Latini sermonis. Introducción, edición crítica, traducción y notas por Luisa Harto Trujillo. Cáceres: Universidad de Extramadura.
Manutius, Aldus Pius. 1514 [1493]. Grammaticarum institutionum libri quatuor. Venetiis: Aldus Manutius.
McLelland, Nicola. 2001. “Albertus (1573) and Ölinger (1574): Creating the first grammars of German”. Historiographia Linguistica 28:1/2.7–38.
Melanchthon, Philipp. [n. d.]. Grammatica Philippi Melanchthonis, Latina, iam denuo recognita, et plerisque in locis locupletata. Norimbergae: Apud Ioh. Petreium. (= MGL.)
. 1571. [Grammaticae Graecae libellus Philippi Melanchtonis cum accessionibus Joachimi Camerarii Papebergensis editus]. Lipsiae: Andr. Scheider. (= MGG.)
. 1585. Grammatica Philippi Melancthonis recognita et locupletata. Accessit tractatus de Orthographia, recens. Lipsiae: Imprimebat Iohannes Steinman. (= MGL-Cam.)
Merše, Majda & France Novak. 2001. Slovar jezika protestantskih piscev 16. stoletja: Poskusni snopič [The dictionary of the Slovenian language in the 16th century: Trial fascicle]. Ljubljana: Založba ZRC.
Merše, Majda & Kozma Ahačič, Andreja Legan Ravnikar, Jožica Narat, France Novak, Francka Premk. 2006. “Wortschatz der slowenischen Bibelübersetzungen des 16. Jahrhunderts”. Biblia Slavica, Serie IV: Südslavische Bibeln, Band 3,2: Kommentare, 99–325. Paderborn: Ferdinand Schöningh.
Müller-Fraureuth, Carl, ed. 1895 [1573]. Die deutsche Grammatik des Laurentius Albertus. (=
Ältere deutsche Grammatiken in Neudrucken, 3.) Strassburg: Karl J. Trübner.
Ölinger, Albert. 1574. Underricht der Hoch Teutschen Spraach: Grammatica seu Institutio Verae Germanicae linguae, in qua Etymologia, Syntaxis et reliquae partes omnes suo ordine breviter tractantur. In usum juventutis maxime Gallicae, ante annos aliquot conscripta […]. Cum D. Joan. Sturmii sententia, de cognitione et exercitatione linguarum nostri saeculi. Straßburg: Nicolaus Wyriot. (Repr., Hildesheim: Georg Olms, 1975.)
Orožen, Martina. 1971. “Začetki slovenske jezikoslovne misli [The beginnings of the thought about language in Slovenia]”. Jezik in slovstvo 16:7.193–200.
Padley, G[eorge] A[rthur]. 1976. Grammatical Theory in Western Europe 1500–1700: The Latin tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Padley, G. A. 1985. Grammatical Theory in Western Europe 1500–1700: Trends in vernacular grammar I. Cambridge: Cambridge University Press.
1988. Grammatical Theory in Western Europe 1500–1700: Trends in vernacular grammar II. Cambridge: Cambridge University Press.
Rösing-Hager, Monika, ed. 1973 [1578]. Johannes Claius: Grammatica Germanicae Linguae. (=
Documenta Linguistica: Quellen zur Geschichte der deutschen Sprache des 15. bis 20. Jahrhunderts; Reihe V: Deutsche Grammatiken des 16. bis 18. Jahrhunderts
.) Hildesheim: Georg Olms.
, ed. 1975 [1574]. Albert Ölinger: Vnderricht der Hoch Teutschen Spraach. (=
Documenta Linguistica: Quellen zur Geschichte der deutschen Sprache des 15. bis 20. Jahrhunderts; [etc.].) Hildesheim: Georg Olms.
Rupel, Mirko. 1956. “Reformacija [The Reformation]”. Zgodovina slovenskega slovstva I: Od začetkov do romantike, 183–260. Ljubljana: Slovenska matica.
Serbat, Guy. 1981. Cas et fonctions: Études des principales doctrines casuelles du Moyen Âge à nos jours. Paris: Presses Universitaires de France.
. 1994. “Le septimus casus en latin: Un cas-fantôme?”. Florilegium Historiographiae Linguisticae ed. by Jan De Clercq & Piet Desmet Piet, 159–172. Louvain: Peeters.
Stabej, Jože. 1971. “Slowenisch-lateinisches-deutsches (zum Teil) Wörterbuch der Grammatik von Adam Bohorič”. Adam Bohorič: Arcticae horulae: Die erste Grammatik der slowenischen Sprache, 144–206. München: Rudolf Trofenik.
Statorius, Petrus. 1568. Polonicae grammatices institutio. Cracoviae: Apud Mathiam Wirzbietam, Typographum Regium.
. 1980 [1568]. Polonicae grammatices institutio. Nunc iterum edidit Reinhold Olesch. Köln & Wien: Hermann Böhlau.
Toporišič, Jože. 1984. “Oblikoslovje v Bohoričevih Zimskih uricah [The morphology in Arcticae Horulae by Bohorič]”. XX. seminar slovenskega jezika, literature in kulture, 189–222. Ljubljana: Filozofska fakulteta.
Cited by (1)
Cited by one other publication
Ahačič, Kozma
2014. The main characteristics of grammar-writing in Slovenia between 1584 and 1758. In History of Linguistics 2011 [Studies in the History of the Language Sciences, 123], ► pp. 37 ff.
This list is based on CrossRef data as of 10 december 2025. Please note that it may not be complete. Sources presented here have been supplied by the respective publishers. Any errors therein should be reported to them.
