Cover not available

Article published In: History of Linguistics in Poland
[Historiographia Linguistica 25:1/2] 1998
► pp. 115–140

Get fulltext from our e-platform
JBE logo with link
PDF logo with download linkDownload PDF
authorization required

Dialectology in Poland 1873–1997

 | University of Łódż
Published online: 1 January 1998
DOI logo with link
https://doi.org/10.1075/hl.25.1-2.08gog
Summary
The advent and the first stage of development of the Polish dialectology is connected with the Neogrammarian trend. In 1873, Lucjan Malinowski (1839–1898) published in Leipzig the first scientific description of a Polish dialect. His student, Kazimierz Nitsch (1874–1958), included in his research the entire territory of the Polish language, and in 1915 published the first synthesis Dialekty języka polskiego (Dialects of the Polish language).In the inter-war period and later, there appeared a number of descriptions of dialects of individual villages and larger regions. A new, synthesizing discussion of the subject, in Karol Dejna’s (b.1911) Dialekty polskie (Polish dialects), was published in 1973. Geolinguistic atlases of particular dialects were produced, as well as Mały atlas gwar polskich (A little atlas of Polish dialects) comprising the whole country. A number of dialectal dictionaries were issued; work on the voluminous Słownik gwar polskich (A dictionary of Polish dialects) is in progress. A new area of research is developing – historical dialectology which is concerned with the problems of participation of particular dialects in the formation of literary Polish.
Résumé
Le début et la première phase de développement de la dialectologie polonaise sont connectés avec le mouvement néogrammairien. En 1873, Lucjan Malinowski (1839–1898) publia à Leipzig la première description scientifique d’un dialecte polonais. Son disciple, Kazimierz Nitsch (1874–1958), inclura l’entier territoire de langage polonaise dans son programme de recherche; en 1915 il publia sa première synthèse Dialekty języka polskiego. Pendant la période entre les guerres et plus tard, un nombre de descriptions des dialectes des locaux individuals et régions plus étendues fut publié. Une nouvelle discussion de synthèse sur la dialectologie parut dans Dialekty polskie de Karol Dejna’s (b.1911) en 1973. Des atlas géolinguistiques de dialectes particuliers furent produits et également Mały atlas gwar polskich (Petit atlas des dialectes polonais) qui recouvrait tous le pays. Plusieurs dictionnaires dialectaux furent publiés; le travail pour le volumineux Słownik gwar polskich (Dictionnaire des dialectes polonais) est en cours. Un sujet nouveau de recherche à l’intérieur de la dialectologie s’est établi, à savoir la dialectologie historique qui traite des problèmes de la participation de certains dialectes dans la formation du polonais littéraire.
Zusammenfassung
Der Beginn der polnischen Dialektologie ist eng verknüpft mit der Jung-grammatischen Schule. 1873 veröffentlich Lucjan Malinowski (1839–1898) in Leipzig die erste wissenschaftliche Beschreibung polnischer Dialekte. Sein Schüler Kazimierz Nitsch (1874–1958) schließt in seine Forschungen das gesamte polnische Sprachgebiet ein und publiziert 1915 eine erste Synthese unter dem Titel Dialekty języka polskiego (Dialekte der polnischen Sprache). Zwischen den Weltkriegen, aber auch später, erscheint eine Anzahl von Mono-graphien zu einzelnen Dörfern und Regionen. Ein neuer Versuch einer Gesamt-darstellung wird von Karol Dejna (geb.1911) unter dem Titel Dialekty polskie (Polnische Dialekte) 1973 publiziert. Sprachatlanten einzelner Dialekte werden ebenfalls vorgelegt, so der Mały atlas gwar polskich (Kleiner Atlas polnischer Dialekte), der das gesamte Sprachgebiet behandelt. Auch eine größere Zahl von Dialektwörterbüchern erscheint. Der Słownik gwar polskich (Wörterbuch polnischer Dialekte) ist in Vorbereitung, ebenfalls Publikationen zur historischen Dialektologie, wobei es um den Beitrag einzelner Dialekte zur Entstehung der polnischen Literatursprache geht.
Streszczenie
Powstanie i pierwszy etap rozwoju polskiej dialektologii wiążą się z ruchem mlodogramatyków. Wroku 1873 Lucjan Malinowski opublikował w Lipsku pierwszy naukowy opis gwary polskiej. Uczeń Malinowskiego (1839–1898) – Kazimierz Nitsch (1874–1958) objął swymi badaniami cały obszar polszczyzny, a w roku 1915 opublikowal pierwszą syntezę Dialekty języka polskiego. W okresie międzywojennym i pózniej powstało kilkadziesiąt opisów gwar pojedynczych wsi i większych regionów. W roku 1973 ukazalo się nowe syntetyczne opracowanie przedmiotu Dialekty polskie Karola Dejny (n. 1911). Powstały atlasy geolingwistyczne poszczególnych dialektów, wyszedl też obejmujący caly obszar kraju Mały atlas gwar polskich. Wydano szereg slowników dialektalnych, trwają prace nad obszernym Słownikiem gwar polskich. Rozwija się specjalna dziedzina badań – dialektologia historyczna, badająca problemy udziału oddzielnych gwar w kształtowaniu się ogólnonarodowej, literackiej polszczyzny.
References (61)
References
Basara, Anna. 1965. Studia nad wokalizmem w gwarach Mazowsza (samogłoski ustne). Wroclaw: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Basara, Anna, Jan Basara, Janina Wojtowicz & Helena Zduńska. 1959. Studia fonetyczne z Warmii i Mazur. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Baudouin de Courtenay, Jan Niecisław. 1897. “‘Kašubskij jazyk’, ‘kašubskij naród’ i ‘kašubskij vopros’”. St. Petersburg: Tipografija V. S. Valaševa i K. Fontanka.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Bąk, Stanisław. 1939. Teksty gwarowe z polskiego Śląska. Kraków. Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1956. Gwary ludowe na Dolnym Śląsku. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1964. “Zróżnicowanie narzecza śląskiego”. Prace i Materiały Etnograficzne 231.401–523.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Bystroń, Jan. 1887. O mowie polskiej w dorzeczu Stonawki i Lucyny w Księstwie Cieszyńskim. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Dejna, Karol. 1951–1953. Polsko-laskie pogranicze językowe na terenie Polski. 21 vols. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1962–1968. Atlas gwarowy województwa kieleckiego. 61 vols. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1973. Dialekty polskie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1985. Kwestionariusz do badań gwarowych zróżnicowań Polski. Łódź: Uniwersytet Łódzki.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1988. “Założenia organizacji badań przygotowawczych do opracowania Atlasu gwar polskich”. Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Naukowych LTN 49:7.8–23. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Doroszewski, Witold. 1955. Studia fonetyczne z kilku wsi mazowieckich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1962. Studia i szkice językoznawcze. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Encyklopedia Polska. Akademia Umiejętności (EPAU). 1915. Vol.III1: Język polski i jego historia. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Friedrich, Henryk. 1937. Studia nad nosowością w gwarach Mazowsza. Warszawa: Drukarnia Bankowa.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Gala, Sławomir. 1994. Małopolsko-śląsko-wielkopolskie pogranicze językowe. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Handke, Kwiryna & Ewa Rzetelska-Feleszko. 1977. Przewodnik po językoznawstwie polskim. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Horodyjska-Gadkowska, Halina & Alina Strzyżewska-Zaremba. 1971–1992. Atlas gwar mazowieckich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Karaś, Mieczysław. 1965. Polskie dialekty Orawy. Vol. I: Fonologia i fonetyka. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1979. “Wstęp”. Słownik gwar polskich, vii–xxi. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Karłowicz, Jan. 1900–1911. Słownik gwar polskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Kucała, Marian. 1957. Porównawczy słownik trzech wsi małopolskich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Lorentz, Friedrich. 1903. Slovinzische Grammatik. St. Petersburg: Buchdruckerei der Kaiserlichen Akademie der Wisenschaften / Izd. Vtorogo Otdelenijs Imperatorskoj Akademeii Nauk.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1905. Slovinzische Texte. Ibid.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1908–1912. Slovinzisches Wörterbuch. 21 vols. St. Petersburg: Buchdruckerei der Kaiserl. Akad. der Wisenschaften / Izd. Otdelenija Russ. Jazyka i Slovesnosti Imp. Akademii Nauk.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1924. Teksty pomorskie (kaszubskie). (= Polska Akademia Umiejętności 4:3.600–836.) Kraków.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1927–1937. Gramatyka pomorska. Poznań: Instytut Zachodnio-Słowiański. (Polish ed., 31 vols., Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1958–1962.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
Malinowski, Lucjan. 1873. Beiträge zur slavischen Dialektologie. I. Über die oppelnsche Mundart in Oberschlesischen 1. Laut und Formenlehre. Doctoral dissertation, Universität Leipzig. (Printed, Leipzig: Bär & Hermann, 1873.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
Małecki, Mieczysław. 1938. Język polski na południe od Karpat. Kraków: Gebethner & Wolff.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Małecki, Mieczysław & Kazimierz Nitsch. 1934. Atlas językowy polskiego Podkarpacia. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1957–1970. Mały atlas gwar polskich. Vols.I-XIII1. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Polska Akademia Nauk.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Nitsch, Kazimierz. 1907. “Dialekty polskie Prus Zachodnich”. Materiały i Prace Komisji Językowej PAU. 1–2:101–248, 305–395. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. (Repr. in Nitsch 1958 III1, 47–251.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1907. “Dialekty polskie Prus Wschodnich”. Materiały i Prace Komisji Językowej PAU 31.397–487. (Repr. in Nitsch 1958 III1, 252–321.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1909. “Dialekty polskie Śląska”. Materiały i Prace Komisji Językowej PAU 41.85–356. (Repr. in Nitsch 1958 IV1, 7–115.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1911. Mowa ludu polskiego. Kraków: Leon Frommer.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1926. Wybór polskich tekstów gwarowych. Lwów: K. S. Jakubowski. (2nd ed., revised by the author, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1960.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1957. Dialekty języka polskiego. Wrocław: Ossolineum. (Originally in Encyklopedia Polska. Akademia Umiejętności III1, 238–343. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1915.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1958. Wybór pism polonistycznych. 41 vols. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. [Vol. IV1: Pisma dialektologiczne.]Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1960. Ze wspomnień językoznawcy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Polański, Kazimierz, ed. 1993. Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Ramułt, Stefan. 1893. Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Saussure, Ferdinand de. 1916. Cours de linguistique générale. Lausanne & Paris: Payot.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Słownik gwar polskich. 1964–1994. Vols.I-V1. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Sobierajski, Zenon. 1966–1977. Atlas polskich gwar spiskich na terenie Polski i Czechosłowacji. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Sobierajski, Zenon & Józef Burszta. 1979–1989. Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Stankiewicz, Edward. 1956. “The Phonemic Patterns of the Polish Dialects: A study in structural dialectology”. For Roman Jakobson: On the occasion of his sixtieth birthday ed. by Morris Halle, Horace G. Lunt et al., 518–530. The Hague: Mouton.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Steuer, Feliks. 1934. Dialekt Sulkowski. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1937. Narzecze baborowskie. Ibid.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Stieber, Zdzisław. 1933. Izoglosy gwarowe na obszarze dawnych województw Łęczyckiego i Sieradzkiego. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1938. Sposoby powstawania słowiańskich gwar przejściowych. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.Google Scholar logo with link to Google Scholar
. 1956. Zarys dialektologii języków zachodniosłowiańskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Stieber, Zdzisław & Hanna Popowska-Taborska, eds. 1964–1978 Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Sychta, Bernard. 1967–1973. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. 61 vols. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. (Supplement, 1976).Google Scholar logo with link to Google Scholar
Szymczak, Mieczysław. 1962–1973. Słownik gwary Domaniewka w powiecie łęczyckim. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Świderska, Halina. 1929. “Dialekt Księstwa Łowickiego”. Prace Filologiczne 41.257–413.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Tomaszewski, Adam. 1934. Mowa ludu wielkopolskiego. Poznań: Uniwersytet Poznański.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Urbańczyk, Stanisław. 1953. Zarys dialektologii polskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. (2nd revised ed., 1962.)Google Scholar logo with link to Google Scholar
Zawiliński, Roman. 1880. Gwara brzezińska w starostwie ropczyckim. (= Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności 8.180–234.) Kraków.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Zduńska, Helena. 1965. Studia nad fonetyką gwar mazowieckich: Konsonantyzm. Wrocław: Ossolineum.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Zwoliński, Przemysław. 1952. “Wypowiedzi gramatyków XVI i XVII wieku o dialektyzmach w ówczesnej polszczyźnie”. Pamiętnik Literacki 431.395–407.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Mobile Menu Logo with link to supplementary files background Layer 1 prag Twitter_Logo_Blue