Article published In: Historiographia Linguistica
Vol. 20:1 (1993) ► pp.127–144
Fragments carolingiens de la grammaire de dynamius
(Ms. Darmstadt 3303)
Article language: French
Published online: 1 January 1993
https://doi.org/10.1075/hl.20.1.08jeu
https://doi.org/10.1075/hl.20.1.08jeu
Résumé
Du IXe siècle et d’origine française, le manuscrit 3303 de la bibliothèque de Darmstadt est surtout célèbre pour son fragment de la version originale de la Satisfactio de Dracontius. Les quatre feuillets subsistants contiennent aussi deux fragments grammaticaux non identifiés: au f. 4-4v un relevé des schèmes tirés du commentaire de Cassiodore sur les Psaumes et aux f. l-2v la fin de l’Ars grammatica de Dynamius. Après l’édition et l’étude précise de ces fragments de Dynamius sont posés les problèmes concernant l’auteur, le contenu réel et la date de composition de cette grammaire. Ces nouveaux fragments permettent de corriger l’édition d’Angelo Mai d’après l’unique manuscrit de Lorsch (Vatican, Pal. lat. 1746) et constituent un nouveau témoin, important bien que fragmentaire, pour l’édition critique préparée par Luigi Munzi.
Summary
Darmstadt, Hessisches Landes- und Hochschulbibliothek MS 3303 (France, s. ix) is known primarily for the fragment it contains of the original version of the Satisfactio of Dracontius. The same four folios also contain two unidentified grammatical fragments: on 4rv a summary of schemata extracted from Cassiodorus’s commentary on the psalms, and on ff. l-2v the conclusion of Dynamius’s Ars grammatica. These fragments of Dynamius are edited and analyzed, and the authorship, contents and date of composition of this grammar are considered. These new fragments make it possible to emend Angelo Mai’s edition, which was based on the only manuscript hitherto known, Bibliotheca Apostolica Vaticana, Pal. Lat. 1746 (Lorsch), and constitute an important new witness, albeit incomplete, for the critical edition in preparation by Luigi Munzi.
References (31)
Alcuin. Carmen 581. Ed. E. Dümmler. MGH Poetae 11, Berlin, Weidmann, 1881 (1964
2); ed. et comm. McEnerney, J. I., 1981. “Alcuin, Carmen 58”. Mittellateinisches Jahrbuch 161.35–42.
Anonymus ad Cuimnanum. Expossitio Latinitatis. Ed. B. Bischoff & B. Löfstedt, 1992. Corpus Christianorum, Series Latina, 1331 D.
Audax. Excerpta de Scauri et Palladii libris. Ed. H. Keil. GL 71, 327–328 [
De syllabis
].
De dubiis nominibus. Ed. F. Glorie. 1986. Corpus Christianorum Series Latina 133A1. Turnhout: Brepols. Pp. 743–820.
Dracontius. Satisfactio. Ed. F. Vollmer. 1905. MGH Auctores antiquissimi 141, 114–118 (Avec recension d’Eugène de Tolède en parallèle); C. Moussy. 1988. Dracontius. Œuvres. T. 2, Réparation, avec trad. fr. (Collection des Universités de France), 179–180 [liste des autres éd., 165–169].
Dynamius. Ars grammatica. Ed. A. Mai. 1852. Nova Patrum Bibliotheca 11, Rome, 182–198. Cf. aussi M. Goldast. 1614. Paraeneticorum veterum pars I (prologue seulement).
Maximus Victorinus. Ars grammatica. Ed. H. Keil. Gl. 61, 196–197 [
De syllaba
].
Priscianus. Institutiones grammaticae. Ed. M. Hertz. GL 21, 33–56 (extraits des liv. I et II).
Rhythmi aevi merovingici et carolini. Ed. K. Strecker. MGH.
Poetae 4/2 nos 96 et 97.
Servius. De finalibus. Ed. H. Keil. GL 41, 454–455.
Bischoff, Bernhard. 1958. “Eine verschollene Einteilung der Wissenschaften”. Archives d’histoire doctrinale et littéraire du moyen âge 251.5–20. Repr. in Mittelalterliche Studien 11. Stuttgart: Hiersemann. 273–288.
. 1974. Lorsch im Spiegel seiner Handschriften (= Münchener Beiträge zur Mediävistik und Renaissance-Forschung. Beiheft). München: Arbeo Gesellschaft.
De Nonno, Mario. 1990a. “L’Auctor ad Caelestinum (GL IV 219–264 Keil): Contributi al testo e alla caratterizzazione”. Dicti studiosus. Scritti di filologia offerti a Scevola Mariotti dai suoi allievi. Urbino: Quattro Venti, pp. 223–258.
. 1990b. “Un nuovo testo di Marziano Capella: la Metrica”. Rivista di filologia e di istruzione classica 1181.129–144.
Fontaine, Jacques. 1981. Naissance de la poésie dans l’Occident chrétien. Paris: Etudes Augustiniennes.
Holtz, Louis. 1981. Donat et la tradition de l’enseignement grammatical: Etude sur l’ Ars Donati et sa diffusion (IVe–IXe siècle) et édition critique. Paris: Editions du CNRS.
Jeudy, Colette. 1993. “Fragment carolingien d’un relevé des schèmes tirés du commentaire de Cassiodore sur les Psaumes”. Mittellateinisches Jahrbuch 281 (sous presse).
Knaus, Hermann. 1979. Ältere theologische Texte (Die Handschriften der Hessischen Landes- und Hochschulbibliothek Darmstadt, 41) Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
Law, Vivien. 1979. “The transmission of the ars Bonifacii and the ars Tatui-ni
”. Revue d’histoire des textes 91.281–288.
Leonhardt, Jürgen. 1989. Dimensio syllabarum. Studien zur lateinischen Prosodie-und Verslehre von der Spätantike bis zur frühen Renaissance (=
Hypomnemata, 72) Göttingen: Vandenhoeck et Ruprecht.
Löfstedt, Bengt. 1990. “Grammatisch-rhetorische Fragmente im Anonymus ad Cuimnanum”. Eranos 881.121–124.
Manuscrits classiques latins de la Bibliothèque Vaticane. Tome IL 2. 1982. Fonds Palatin, Rossi, Ste Marie Majeure et Urbinate par Jeannine Fohlen, Colette Jeudy, Yves-François Riou. Paris: Editions du CNRS.
