Article published In: The History of Chinese Linguistics in East and West
Edited by Otto Zwartjes
[Historiographia Linguistica 51:1-3] 2024
► pp. 273–298
The connection between the Thesaurus rarissimus (Marsh 111) and the Dictionnaire Chinois & François (1670), the first printed Chinese dictionary in Europe
Published online: 2 May 2025
https://doi.org/10.1075/hl.00179.rui
https://doi.org/10.1075/hl.00179.rui
Abstract
The Dictionnaire Chinois & François appended to La Chine illustrée (1670)
was the first printed Chinese-European dictionary, but its authorship and sources remain unknown. This article investigates this
printed Chinese-French dictionary and argues that an Anonymous. 17th century
(?). Thesaurus rarissimus, in quo explicantur ultra 10000. Characteres Chinensium lingua Hispan.
in fol. chart. Serica. Bodleian Library, Ms Marsh 111. manuscript dictionary
(Ms Marsh 111) kept in the Bodleian Library in Oxford is related to it. The connection between the printed dictionary and Marsh
111 enables us to identify more entries in Dictionnaire Chinois & François with incorrect romanization and
translations.
Résumé
Le Dictionnaire Chinois & François, annexé à La Chine illustrée
(1670), fut le premier dictionnaire chinois-européen imprimé, mais son auteur et ses sources demeurent inconnus. Cet article
examine ce dictionnaire chinois-français imprimé et soutient qu’un dictionnaire manuscrit anonyme (Ms Marsh 111), conservé à la
Bodleian Library d’Oxford, lui est apparenté. Le lien entre le dictionnaire imprimé et Marsh 111 nous permet d’identifier d’autres
entrées du Dictionnaire Chinois & François dont la romanisation et des traductions sont incorrectes.
Zusammenfassung
Das Dictionnaire Chinois & François im Anhang zu La Chine illustrée
(1670) war das erste gedruckte chinesisch-europäische Wörterbuch, dessen Autorschaft und Quellen jedoch unbekannt sind. Dieser
Artikel untersucht dieses gedruckte chinesisch-französische Wörterbuch und erbringt den Nachweis, dass es mit einem anonymen
handschriftlichen Wörterbuch (Ms Marsh 111) in der Bodleian Library in Oxford verwandt ist. Die Verbindung zwischen dem gedruckten
Wörterbuch und Marsh 111 ermöglicht es uns, weitere Einträge im Dictionnaire Chinois & François mit
fehlerhafter Romanisierung und Übersetzung zu identifizieren.
Article outline
- 1.Introduction
- 2.Issues concerning the sources and authorship
- 3.The circulation and re-discovery of Marsh 111
- 4.The textual and structural similarities of Marsh 111 with the Dictionnaire Chinois & François
- 4.1The description and the compiling process of Marsh 111
- 4.2Marsh 111 is a copy
- 4.3The connection between Marsh 111 and the Dictionnaire Chinois & François
- 5.New findings of the Dictionnaire by comparing with Marsh 111
- 6.Conclusion
- Acknowledgements
- Notes
References
References (29)
A.
Primary sources
Anonymous. 17th century
(?). Thesaurus rarissimus, in quo explicantur ultra 10000. Characteres Chinensium lingua Hispan.
in fol. chart. Serica. Bodleian Library, Ms Marsh 111.
Díaz, Francisco. 1640–1641. Vocabulario
de letra China com la explication castellana hecho con gran propriedad y abvndancia de
palabras. Ms. Berol. Ms. Sin 13. Hisz., chin., XVII
w. Jagiellońska Library of Kraków. Available
at: 〈[URL]〉
Heurnius, Justus. 1628. Dictionarium
Chinense, hoc est, Lingua Belgica juxta Alphabeti ordinem, & Latine & Mandarine quoque explicati Chinensium
characteres, in folio. Three manuscripts: (1) British Library (Sloane 2746), (2) Bodleian Library
(MS Marsh 678), and (3) Leiden University Library (Acad 224).
Kircher, Athanasius. 1667. China
Monumentis: quà sacris quà profanis, nec non variis naturæ & artis spectaculis, aliarumque rerum memorabilium
argumentis illustrata. Amsterdam: Apud Joannem Janssonium à Waesberge & Elizeum Weyerstraet.
. 1670. La
Chine d’Athanase Kirchere de la Compagnie de Jesus, illustrée de plusieurs monuments tant sacrés que profanes, et de
quantité de recherchés de la nature & de l’art, a quoy on à adjousté de nouveau les questions curieuses que le
Serenissime Grand Duc de Toscane a fait dépuis peu au P. Jean Grubere touchant ce grand Empire. Avec un Dictionnaire
Chinois & François, lequel est tres-rare, & qui n’a pas encores paru au jour. Traduit
par F. S. Dalquié. Amsterdam: Ches Jean Jansson à Waesberge, & les Héritiers d’Elizée Weyerstraet.
Kircher, Athanasius (author), Zhāng, Xīpíng 張西平, Yáng, Huìlíng 楊慧玲 and Xiànmó, Mèng 孟憲謨 (translators). 1667
(2010). Zhōngguó túshuō中國圖說 [China
Monumentis]. Zhengzhou: Elephant Press.
Ruggieri, Michele and Matteo Ricci. 2001 [before 1588]. Dicionário Português-Chinês:葡漢辭典 (Pú Hàn
cídiǎn): Portuguese-Chinese Dictionary. ed.
by John W. Witek. Lisbon, Macau & San Francisco: Biblioteca Nacional de Portugal, Instituto Português do Oriente & Ricci Institute for Chinese Western Cultural History.
B.
Secondary sources
Chabrié, Robert. 1933. Michel
Boym Jésuite Polonais et la fin des Ming en Chine (1646–1663): contribution à l’histoire des missions
d’Extrême-Orient. Paris: P. Bossuet.
Couplet, Philippe. 1686. Catalogus
patrum Societatis Jesu, qui post obitum S. Francisci Xaverii primo sæculo, sive ab anno 1581. usque ad 1681. in Imperio
Sinarum Jesu-Christi fidem propagarunt. Vbi singulorum nomina, patria, ingressus, prædicatio, mors, sepultura, libri
Sinice editi recensentur. Paris: ex Typographia R. J. B. de la Caille.
Döhla, Hans-Jörg. 2025. “The
Bocabulario de la Lengua Sangleya por las Letraz de el A.B.C. (Manila, ca. 1617): Structure,
contents, function”. Historiographia Linguistica, Online-First
Articles.
Dijkstra, Trude. 2021. Printing
and Publishing Chinese Religion and Philosophy in the Dutch Republic, 1595–1700. Leiden & Boston: Brill.
Golius, Jacobus. 1696. Catalogus
Insignium in omni facultate, linguisque, Arabica, Persica, Turcica, Chinensi &c. Librorum M.Ss. Quos Doctissimus
Clarissimusque Vir D. Jacobus Golius, Dum Viveret: Mathesios & Arabicae Linguae in Acad. Lugd. Batav. Professor
Ordinarius, Ex Variis Regionibus magno studio, Labore & sumptu, collegit. Quorum auctio habebitur in AEdibus Joannis
Du Vivie, Bibliopolae. Ad diem XVI. Octobris St. Novo, hora nona. Lugduni Batavorum, Apud Joannem Du
Vivie. Leiden: Johannes Du Vivié.
Golvers, Noël. 2011. “Michael
Boym and Martino Martini: a contrastive portrait of two China missionaries and
mapmakers”. Monumenta
Serica 59:1. 259–271.
Klöter, Henning. 2011. The
Language of the Sangleys: A Chinese vernacular in missionary sources of the seventeenth
century. (= Sinica Leidensia, 98). Leiden & Boston: Brill.
. 2019. “China
from c. 1700”. In The Cambridge World History of
Lexicography ed. by John Considine, 317–339. Cambridge: Cambridge University Press.
Masini, Federico. 2003. “Notes
on the First Chinese Dictionary Published in Europe (1670)”. Monumenta
Serica 51:1. 283–308.
. 2005. “Chinese
Dictionaries prepared by Western Missionaries in the Seventeenth and Eighteenth
centuries”. Encounters and Dialogues, Changing perspectives on Chinese-Western exchanges
from the Sixteenth to Eighteenth centuries ed. by Xiaxin Wu, 179–193. Sankt Augustin: Monumenta Serica Institute/ The Ricci Institute of Chinese-Western Cultural History at the University of San Francisco.
Raini, Emanuele. 2010. Sistemi
di romanizzazione del cinese mandarino nei secoli XVI–XVIII. Unpublished Ph. D.
Thesis, Studi Asiatici, XXII ciclo, Facoltà di Studi Orientali, Sapienza – Università di Roma.
. 2017. “A
Preliminary Analysis of the Romanization in the Vocabulario da letra China”. Chinese
Missionary Linguistics ed. by Davor Antonucci & Pieter Ackerman. (= Leuven
Chinese Studies,
34), 109–136. Leuven: Ferdinand Verbiest Institute/ KU Leuven.
Shen, Feifei. 2021. “Les
dictionnaires bilingues français/latin↔ chinois du 18e siècle”. Dix-huitième
siècle 53:1. 579–595.
Szcześniak, Boleslaw. 1947. “The
Beginnings of Chinese Lexicography in Europe with Particular Reference to the Work of Michael Boym
(1612–1659)”. Journal of the American Oriental
Society 671: 31. 160–165.
Takata, Tokio 高田時雄. 2009. “SANGLEY
yǔ yánjiū de yīzhǒng zīliào ──Bǐdé‧Qíruìnuò de ‘Hàn Xī cídiǎn’ SANGLEY 語研究的一種資料──彼得‧齊瑞諾的『漢西辭典』[A resource for the language of the Sangleys:
Petrus Chirino’s Dictionarium Sino-Hispanicum]” ed.
by Yìyuán Chén 陳益源. Mǐnnán wénhuà guójì xuéshù yántǎo
huì lùnwénjí 2009 閩南文化國際學術研討會論文集 [Proceedings of 2009 International Conference on Min-nan
Culture]. Tainan: Department of Chinese, National Cheng Kung University.
Worcester, SJ Thomas, ed. 2017. “Dictionaries”. In The
Cambridge Encyclopedia of the Jesuits, dictionary-entry,
230–231. Cambridge: Cambridge University Press.
Yáo, Xiǎopíng 姚小平. 2015. “‘Hàn Fǎ
cídiǎn’ (1670) kǎoshì 《漢法詞典》(1670)
考釋 [An Explanation of the Chinese-French Dictionary
(1670)]”. Yǔyán kēxué 語言科學 [Linguistic
Sciences] 14:3. 294–305.
Zwartjes, Otto. 2014. “El
Vocabulario de letra china de Francisco Díaz (ca. 1643) y la lexicografía
hispano-asiática”. Boletín Hispánico Helvético: Historia, teoría(s), prácticas
culturales 231. 75–76.
. 2024. Missionary
Grammars and Dictionaries of Chinese: The contribution of seventeenth century Spanish
Dominicans. (= Studies in the History of the Language Sciences,
131). Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins.
