Cover not available

In:Learning to Read, Learning Religion: Catechism primers in Europe from the sixteenth to the nineteenth centuries
Edited by Britta Juska-Bacher, M.O. Grenby, Tuija Laine and Wendelin Sroka
[Children’s Literature, Culture, and Cognition 14] 2023
► pp. 204–217

Get fulltext from our e-platform
JBE logo with link
PDF logo with download linkDownload Book PDF
EPUB logo with download linkDownload Book EPUB
authorization required

3.11
Catechism primers in the Netherlands

Editor
 | Vrije Universiteit Amsterdam
Published online: 6 January 2023
DOI logo with link
https://doi.org/10.1075/clcc.14.18exa
Article outline
  • Schooling and religion in the Dutch Republic: Sixteenth to twentieth centuries
  • Catechism primers in the Netherlands
    • Availability of sources and state of research
    • Two examples of primers
  • Reading primers and catechisms (in chronological order)
  • Secondary sources
  • Notes
References (32)
Reading primers and catechisms (in chronological order)
[Sources available at Google Books]
*
Years or periods of publication between square brackets are derived from the NCC (Dutch National Bibliography).
Anon. c. 1567. AAabcdef […]. [Emden: Willem Gaillliart]. [Known as “Emder bedingen” [Prayers from Emden]. Facsimile in Stellingwerff, J. 1979. Kleine geschiedenis van het Groot ABC-boek of Haneboek. ’s-Gravenhage: Staatsdrukkerij, 63–77.]Google Scholar logo with link to Google Scholar
Anon. 1607. Korte onderwijsinghe der kinderen/ inde christelijcke religie. Gouda: Iacobus Migoen. [Known as Gouda Catechism.]Google Scholar logo with link to Google Scholar
1757. A/ B/ C, boeksken/ waar in de zes hoofd-stukken der christelijke leere begreepen zijn voor de jonkheyd der Augsburgze Confessie toe-gedaan. Amsterdam: Joannes Kannewet.Google Scholar logo with link to Google Scholar
1781. Groot A/ B/ C/ boek. Zeer bekwaam voor de jonge kinderen te leeren. Amsterdam: Adam Meyer. [Facsimile in Stellingwerff, J. 1979. Kleine geschiedenis van het Groot ABC-boek of Haneboek. ’s-Gravenhage: Staatsdrukkerij (no pages).]Google Scholar logo with link to Google Scholar
No date [second half eighteenth century]. Een A/ B/ C/ boek/ bequaam ende profijtelijk voor de jonge kinderen om te leeren. Middelburg: Anthony [Pieter] de Winter.
No date [second half eighteenth century]. Groot A,B,C, boek. Zeer bekwaam voor de jonge kinderen te leeren. Amsterdam: Kornelis de Wit.
[Kornelis de Wit]. 1759. Een nieuwlyks uitgevonden A.B.C. boek. Om de kleine kinderen, op eene gemakkelyke wyze, de verscheide soorten van letteren te leeren kennen en noemen: door middel van figuuren, by de kinderen bekend: En welker naamen de klank der letteren, zo veel mogelyk, uitdrukken. hier by is gevoegd, een nieuwe manier om de kinderen, door afbeeldingen, te leeren tellen: de byzondere soorten van cyfer-letters te leeren kennen en noemen: midsgaders de voornaamste streeken der winden, op het compas: benevens eenige afbeeldingen van kopere, zilvere en goude geld-munten, in deze provintien gangbaar. Alles, ten dienste der eerste jeugd, uitgegeven door K.D.W. Amsterdam: Kornelis de Wit.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Anon. No date [last quarter eighteenth century]. Het groot A.B.C. boek/ zeer nut en bekwaam voor de jonge kinderen te leeren. Overgezien ende verbetert, op ordre van de Ed. Mog. Heeren Staten van Friesland. Leeuwarden: Gerrit Tresling.
1793. Het groot A.B.C. boek/ zeer nut en bekwaam voor de jonge kinderen te leeren. Overgezien ende verbetert, op order der Ed. Mog. Heeren Staaten van Vriesland. Leeuwarden: Joh. Seydel.Google Scholar logo with link to Google Scholar
1799. Groot ABC boek. Tot gebruik der eerstbeginnende in de arm-schoolen der stad Delft. Delft: Martinus van Graauwenhaan, voor de Kamer van Charitaten.Google Scholar logo with link to Google Scholar
1805. Groot A/B/C boek/ zeer bekwaam voor de jonge kinderen te leeren. Kampen: Erven Æ. Valckenier.Google Scholar logo with link to Google Scholar
1818. Het A.B.C. of hane-boek, zeer nuttig voor jonge kinderen om te leeren. Utrecht: H.H. Kemink en Zoon.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Schorteldoek, Kornelis. c. 1820. Nieuw A-B-C-boek, ten grondslage der Nederduitsche spelkunde. Sixth edition. Rotterdam: T.J. Wijnhoven Hendriksen.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Wester, Hendrik. [1850]. ABC boek; of begin der letteroefening voor kinderen. 29th edition. Groningen: J. Oomkens J. Zoon.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Anon. [1869]. Nieuw groot ABC boek (met den haan). Zeer geschikt om jonge kinderen te leeren en ook ingerigt voor scholen. Third revised and expanded edition. Gorinchem: G.C. van der Mast.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Secondary sources
Boekholt, Pieter Th.F.M. & De Booy, Engelien P. 1987. Geschiedenis van de school in Nederland vanaf de middeleeuwen tot aan de huidige tijd. Assen/Maastricht: Van Gorcum.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Buijnsters, Piet J. 1995. Traditie en vernieuwing. Nederlandse ABC-boeken uit de achttiende eeuw. In A is een aapje. Opstellen over ABC-boeken van de vijftiende eeuw tot heden, Jaap ter Linden, Anne de Vries & Dick Welsink (eds), 55–71. Amsterdam: Em. Querido’s Uitgeverij B.V.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Dekker, Jeroen J. H. 2010. Educational Ambitions in History. Childhood and Education in an Expanding Educational Space from the Seventeenth to the Twentieth Century. Frankfurt am Main: Peter Lang.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Exalto, John. 2012. Alphabet, Bibel, Katechismus: Das ABC der vormodernen Grundschule in den Niederlanden. Zeitschrift für Erziehungswissenschaft 15: 65–77. Google Scholar logo with link to Google Scholar
Frijhoff, Willem & Spies, Marijke. 1999. 1650. Bevochten eendracht. Den Haag: Sdu Uitgevers.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Frijhoff, Willem. 2004. Calvinism, Literacy, and Reading Culture in the Early Modern Northern Netherlands: Towards a Reassessment. Archiv für Reformationsgeschichte 95: 252–265. Google Scholar logo with link to Google Scholar
Groenendijk, Leendert. F. 2007. Die reformierte Kirche und die Schule in den Niederlanden während des 16. und 17. Jahrhunderts. In Frühneuzeitliche Bildungsgeschichte der Reformierten in konfessionsvergleichender Perspektive. Schulwesen, Lesekultur und Wissenschaft, Heinz Schilling, Stefan Ehrenpreis & Stefan Moesch (eds), 47–74. Berlin: Duncker & Humblot.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Landwehr, John. 1995. De grote sprong voorwaarts. Het ABC-boek voor kinderen in de negentiende eeuw. In A is een aapje. Opstellen over ABC-boeken van de vijftiende eeuw tot heden, Jaap ter Linden, Anne de Vries & Dick Welsink (eds), 73–91. Amsterdam: Em. Querido’s Uitgeverij B.V.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Lenders, Jan. 1988. De burger en de volksschool. Culturele en mentale achtergronden van een onderwijshervorming in Nederland 1780–1850. Nijmegen: Sun.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Linden, Jaap ter. 1995. In het lezen bekwaam. ABC-boeken voor het onderwijs. In A is een aapje. Opstellen over ABC-boeken van de vijftiende eeuw tot heden, Jaap ter Linden, Anne de Vries & Dick Welsink (eds), 7–17. Amsterdam: Em. Querido’s Uitgeverij B.V.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Pettegree, Andrew. 1992. Emden and the Dutch Revolt. Exile and the Development of Reformed Protestantism. Oxford: Clarendon Press. Google Scholar logo with link to Google Scholar
Plaizier, Kees. 2011. Herman Herbers, Gouds predikant van 1582–1607. Een mystieke weg. Gouda: Historische Vereniging Die Goude.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Roosenboom, Henk Th.M. 1997. De dorpsschool in de Meijerij van ’s-Hertogenbosch van 1648 tot 1795. Tilburg: Stichting Zuidelijk Historisch Contact.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Stellingwerff, Johannes. 1979. Kleine geschiedenis van het Groot ABC-boek of Haneboek. ’s-Gravenhage: Staatsdrukkerij.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Tierie-Hogerzeil, E. 1946. Hoe men het ABC begeerde en leerde. Utrecht/Brussel: Het Spectrum.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Toorn, Annemarie van & Spies, Marijke. 1990. Christen Jeugd, leerd Konst en Deugd. De zeventiende eeuw. In De hele Bibelebontse berg. De geschiedenis van het kinderboek in Nederland & Vlaanderen van de middeleeuwen tot heden, Netty Heimeriks & Willem van Toorn. (eds), 105–167. Amsterdam: Em. Querido’s Uitgeverij B.V.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Uil, Huib. 2015. De scholen syn planthoven van de gemeente. Het onderwijs in Zeeland en Staats-Vlaanderen, 1578–1801. Bergschenhoek: Marberg Media.Google Scholar logo with link to Google Scholar
Cited by (1)

Cited by one other publication

Joby, Christopher
2023. Missionary linguistics in the East Indies in the seventeenth century. Historiographia Linguistica 50:1 ► pp. 1 ff. DOI logo

This list is based on CrossRef data as of 7 december 2025. Please note that it may not be complete. Sources presented here have been supplied by the respective publishers. Any errors therein should be reported to them.

Mobile Menu Logo with link to supplementary files background Layer 1 prag Twitter_Logo_Blue