Article published In: Bochumer Philosophisches Jahrbuch für Antike und Mittelalter: Band 23
Herausgegeben von Manuel Baumbach und Olaf Pluta
[Bochumer Philosophisches Jahrbuch für Antike und Mittelalter 23] 2020
► pp. 63–99
Der Tod bei Plotin und Plotins Tod in der Vita Plotini des Porphyrios
Article language: German
Published online: 8 September 2021
https://doi.org/10.1075/bpjam.00056.ham
https://doi.org/10.1075/bpjam.00056.ham
Abstract
Dieser Beitrag geht der Frage nach, ob zwischen den Schriften Plotins und der Vita Plotini des Porphyrios
im Hinblick auf das Verständnis des Todes und die Annahme der Unsterblichkeit der Seele eine Kohärenz zu erkennen ist. Dafür wird im ersten
Teil zunächst anhand der Enneaden gezeigt, was Plotin für sterblich erachtet, wie Plotin den konkreten Vorgang des Sterbens
versteht, welche Hintergründe Plotin für Ewigkeit und für Sterblichkeit annimmt, welche Konsequenzen die Bindung der Seele an den Körper
nach Plotin für die Seele hat und wie sich aus Plotins Sicht die Trennung der Seele vom Körper auf das Leben der Seele auswirkt. Im zweiten
Teil wird anhand der Vita Plotini gezeigt, dass die Darstellung, die Porphyrios von Plotins Tod und der Existenz von
Plotins Seele nach dem Tod bietet, mit Plotins Konzeption im Wesentlichen übereinstimmt.
Article outline
- I.Der Tod bei Plotin
- 1.Der Tod bei Plotin als der Tod des Körpers
- 2.Der Vorgang des Sterbens nach Enneade IV 3
- 3.Die Bedingungen für Ewigkeit und Sterblichkeit nach Plotin
- 4.Die Seele im Verbund mit dem Körper und in der Nähe des Todes
- 5.Der Tod des Körpers als die Steigerung des Lebens der Seele
- II.Plotins Tod in der Vita Plotini des Porphyrios
- 6.Plotins Tod in der Vita Plotini
- 7.Das Leben der Seele Plotins nach dem Tod
- Danksagung
- Anmerkungen
- Author queries
Literaturverzeichnis
References (47)
Primärtexte
ΦΑΙΔΡΟΣ, in: Platonis Opera. 1901. Recognovit breviqve adnotatione critica instrvxit Ioannes Burnet. Tomvs II tetralogias III–IV continens, Oxford.
ΤΙΜΑΙΟΣ, in: Platonis Opera. 1902. Recognovit breviqve adnotatione critica instrvxit Ioannes Burnet. Tomvs IV tetralogiam VIII continens, Oxford.
ΝΟΜΩΝ, in: Platonis Opera. 1907. Recognovit breviqve adnotatione critica instrvxit Ioannes Burnet. Tomvs V tetralogiam IX definitions et spvria continens, Oxford.
ΕΠΙΣΤΟΛΗ Ζ, in: Platonis Opera. 1907. Recognovit breviqve adnotatione critica instrvxit Ioannes Burnet. Tomvs V tetralogiam IX definitions et spvria continens, Oxford.
Plotini opera. 1964. Edidervnt Paul Henry et Hans-Rudolf Schwyzer. Tomvs I: Porphyrii Vita Plotini. Enneades I-III, Oxford.
ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΛΩΤΙΝΟΥ ΒΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΑΞΕΩΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΥΤΟΥ, in Plotini opera. 1964. Edidervnt Paul Henry et Hans-Rudolf Schwyzer. Tomvs I: Porphyrii Vita Plotini. Enneades I–III, Oxford, 1–38.
Iamblichi Chalcidensis in Platonis dialogos commentariorum fragmenta. 1973. Edited with Translation and Commentary by John M. Dillon, Leiden.
Porphyrii Sententiae ad intelligibilia dvcentes. 1975. Edidit Erich Lamberz. Adiectae svnt octo tabvlae, Leipzig.
Porphyre, De L’Abstinence. 1977. Tome I. Introduction par Jean Bouffartigue et Michel Patillon. Livre I. Texte établi et traduit par Jean Bouffartigue, Paris.
Corpvs Hermeticvm. 1978. Tome I. Traités I-XII. Texte établi par A. D. Nock et traduit par A.-J. Festugière, Paris.
Porphyrii philosophi fragmenta. 1993. Edidit Andrew Smith fragmenta Arabica David Wasserstein interpretante, Leipzig.
ΦΑΙΔΩΝ, in: Platonis Opera. 1995. Tomus I tetralogias I–II continens. Insunt Euthyphron, Apologia, Crito, Phaedo, Cratylus, Theaetetus, Sophista, Politicus. Recognoverunt brevique adnotatione critica instruxerunt E. A. Duke, W. F. Hicken, W. S. M. Nicoll, D. B. Robinson, J. C. G. Strachan, Oxford, 85–186.
Sekundärliteratur
Athanassiadi, P. 2017. “A Global Response to Crisis: Iamblichus’ Religious Programme”, in: Ch. Riedweg (Hrsg.) in Zusammenarbeit mit R. Füchslin und C. Semenzato sowie Ch. Horn und D. Wyrwa, PHILOSOPHIA in der Konkurrenz von Schulen, Wissenschaften und Religionen. Zur Pluralisierung des Philosophiebegriffs in Kaiserzeit und Spätantike. Akten der 17. Tagung der Karl und Gertrud Abel-Stiftung vom 16.-17. Oktober 2014 in Zürich, Boston/Berlin (Philosophie der Antike 34), 257–289.
Beierwaltes, W. 2010. Plotin. Über Ewigkeit und Zeit (Enneade III 7). Übersetzt, eingeleitet und kommentiert von Werner Beierwaltes, Frankfurt am Main.
Chiaradonna, R. 2015. “Plotin lecteur du Phédon: l’âme et la vie en IV 7 [2] 11”, in: S. Delcomminette/P. d’Hoine/M.-A. Gavray (eds.), Ancient readings of Plato’s Phaedo, Leiden/Boston (Philosophia antiqua 140), 154–172.
Clark, G. 2000. “Philosophic Lives and the Philosophic Life”, in: T. Hägg/Ph. Rousseau/Ch. Høgel (eds.), Greek Biography and Panegyric in Late Antiquity, Berkeley/Los Angeles/London (The Transformation of Classical Heritage 31), 29–51.
Cürsgen, D. 2016. “Das Ende der Einheit. Damaskios über das Wesen von Materie und Synthesis”, in: J. Halfwassen/T. Dangel/C. O’Brien (Hrsg.), Seele und Materie im Neuplatonismus / Soul and Matter in Neoplatonism, Heidelberg (Heidelberger Forschungen 39), 259–278.
Dillon, J. 1994. “Singing Without an Instrument: Plotinus on Suicide”, in: Illinois Classical Studies 191, 231–238.
2013. “Plotinus and the Vehicle of the Soul”, in: K. Corrigan/T. Rasimus (eds.) in collaboration with D. M. Burns/L. Jenott/Z. Mazur, Gnosticism, Platonism and the Late Ancient World. Essays in Honour of John D. Turner, Leiden/Boston (Nag Hammadi and Manichaean studies 82), 485–496.
Dorandi, T. 2018. “Diogenes Laertios”, in: Ch. Riedweg/Ch. Horn/D. Wyrwa (Hrsg.), Die Philosophie der Antike. Band 5/2: Philosophie der Kaiserzeit und der Spätantike, Basel (Grundriss der Geschichte der Philosophie. Begründet von Fr. Ueberweg. Völlig neu bearbeitete Auflage. Hrsg. von H. Holzhey), 461–471.
Drecoll, V. H. 1999. Die Entstehung der Gnadenlehre Augustins, Tübingen (Beiträge zur historischen Theologie 109).
Edwards, M. 2000. “Birth, Death, and Divinity in Porphyry’s Plotinus”, in: T. Hägg/Ph. Rousseau/Ch. Høgel (eds.), Greek Biography and Panegyric in Late Antiquity, Berkeley/Los Angeles/London (The Transformation of Classical Heritage 31), 52–71.
2018. “Porphyrios”, in: Ch. Riedweg/Ch. Horn/D. Wyrwa (Hrsg.), Die Philosophie der Antike. Band 5/2: Philosophie der Kaiserzeit und der Spätantike, Basel (Grundriss der Geschichte der Philosophie. Begründet von Fr. Ueberweg. Völlig neu bearbeitete Auflage. Hrsg. von H. Holzhey), 1327–1349.
Emilsson, E. K. 2005. “Soul and ΜΕΡΙΣΜΟΣ”, in: R. Chiaradonna (ed.), Studi sull’anima in Plotino, Neapel (Elenchos. Collana di testi e studi sul pensiero antico 42), 79–93.
Ferroni, L. 2013. “Where Did Matter Appear From? A Syntactic Problem in a Plotinian anti-Gnostic Treatise”, in: K. Corrigan/T. Rasimus (eds.) in collaboration with D. M. Burns/L. Jenott/Z. Mazur, Gnosticism, Platonism and the Late Ancient World. Essays in Honour of John D. Turner, Leiden/Boston (Nag Hammadi and Manichaean studies 82), 459–463.
Finamore, J. F. 2005. “Biography as Self-Promotion: Porphyry’s Vita Plotini”, in: Dionysios 231, 49–62.
Halfwassen, J. 2014. “The metaphysics of the One”, in: P. Remes/S. Slaveva-Griffin (eds.), The Routledge Handbook of Neoplatonism, London/New York, 182–199.
2016. “Was leistet der Seelenbegriff der klassischen griechischen Metaphysik?”, in Ders./T. Dangel/C. O’Brien (eds.), Seele und Materie im Neuplatonismus / Soul and Matter in Neoplatonism, Heidelberg, 9–23.
Goulet-Cazé, M. 1992. “La syntaxe et le style de Porphyre dans la Vita Plotini”, in: L. Brisson, et al., (ed.) Porphyre. La Vie de Plotin II. Études d’introduction, texte grec et traduction française, commentaire, notes complémentaires, bibliographie par L. Brisson, J.-L. Cherlonneix, M.-O. Goulet-Cazé, R. Goulet, M. D. Grmek, J.-M. Flamand, S. Matton, J. Pépin, H. D. Saffrey, A.-Ph. Segonds, M. Tardieu et P. Thillet. Préface de J. Pépin, Paris (Histoire des doctrines de l’antiquité classique 16), 87–115.
1992. “La métrique de l’Oracle d’Apollon”, in: L. Brisson et al., (ed.) Porphyre. La Vie de Plotin II. Études d’introduction, texte grec et traduction française, commentaire, notes complémentaires, bibliographie par L. Brisson, J.-L. Cherlonneix, M.-O. Goulet-Cazé, R. Goulet, M. D. Grmek, J.-M. Flamand, S. Matton, J. Pépin, H. D. Saffrey, A.-Ph. Segonds, M. Tardieu et P. Thillet. Préface de J. Pépin, Paris (Histoire des doctrines de l’antiquité classique 16), 619–624.
Kirchner, A. 2018. “Geist ist Leben. Lebensbegriff und Philosophenbiographie in der Spätantike”, in: M. Meliadò/S. Negri (Hrsg.), Praxis des Philosophierens, Praktiken der Historiographie. Perspektiven von der Spätantike bis zur Moderne, Freiburg/München (Geist und Geisteswissenschaft 2), 103–139.
Männlein-Robert, I. 2002. “Biographie, Hagiographie, Autobiographie – die Vita Plotini des Porphyrios”, in: M. Erler/Th. Kobusch (Hrsg.), Metaphysik und Religion. Zur Signatur des spätantiken Denkens. Akten des internationalen Kongresses vom 13.–17. März 2001 in Würzburg. Unter Mitwirkung von I. Männlein-Robert. Register von D. Cürsgen, München/Leipzig (Beiträge zur Altertumskunde 160), 581–609.
2013. “Platonismus als ‚Philosophie des Glücks‘: Programm, Symbolik und Form in der Vita Procli des Marinos”, in: F. Karfik/E. Song (eds.), Plato Revived. Essays on Ancient Platonism in Honour of Dominic J. O’Meara, Berlin/Boston (Beiträge zur Altertumskunde 317), 241–257.
Nasemann, B. 1991. Theurgie und Philosophie in Jamblichs De mysteriis, Stuttgart (Beiträge zur Altertumskunde 11).
Nölker, Ph. 2016. Freiheit Gottes und Freiheit des Menschen bei Plotin (Enneade VI 8), Münster (Orbis Antiquus 50).
O’Meara, D. 2010. “Plotinus”, in: L. Gerson (ed.), The Cambridge History of Philosophy in Late Antiquity, Cambridge, 301–324.
Opsomer, J. 2016. “Plutarch’s Unphilosophical Lives: Philosophical, after All?”, in: M. Bonazzi/S. Schorn (eds.), Bios Philosophos. Philosophy in Ancient Greek Biography, Turnhout (Philosophie hellénistique et romaine / Hellenistic and Roman Philosophy 4), 101–126.
Pépin, J. 1992. “La dernière parole de Plotin (VP 2.23–27)”, in: L. Brisson (ed.) et al., Porphyre. La Vie de Plotin II. Études d’introduction, texte grec et traduction française, commentaire, notes complémentaires, bibliographie par L. Brisson, J.-L. Cherlonneix, M.-O. Goulet-Cazé, R. Goulet, M. D. Grmek, J.-M. Flamand, S. Matton, J. Pépin, H. D. Saffrey, A.-Ph. Segonds, M. Tardieu et P. Thillet. Préface de J. Pépin, Paris (Histoire des doctrines de l’antiquité classique 16), 355–383.
Schirren, Th. 2005. Philosophos Bios. Die antike Philosophenbiographie als symbolische Form. Studien zur Vita Apollonii des Philostrat, Heidelberg (Bibliothek der klassischen Altertumswissenschaften, N. F., 2. Reihe 115).
